شه‌ڕی به‌ درۆ له‌ مێژودا، هێرشه‌که‌ی سه‌ر سوریاش دوباره‌ بونه‌وه‌ بو

د.کەمال سەید قادر

له‌ زانسته‌ سه‌ربازی یه‌کان جۆره‌ شه‌ڕێک هه‌یه‌ به‌ شه‌ڕی شانۆگه‌ری یا درۆ Mock War ناوده‌برێت بۆ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی لایه‌نێکی تر یا ڕای گشتی به‌ که‌مترین زیان هه‌رچه‌نده‌ وه‌کو شه‌ڕی ڕاستی جۆره‌ها چه‌کی سوک و قورسی لێ به‌ کاردێت. یه‌کێک له‌ شه‌ڕه‌ هه‌ره‌ به‌ناوبانگه‌کان له‌ مێژودا به‌ شه‌ڕی درۆی مانیلا ناسراوه‌ Manila Mock War له‌ ساڵی 1898 له‌ پایته‌ختی فلپین له‌ نێوان ئه‌مه‌ریکاو ئیسپانیا ڕویدا. ئه‌م کات ئیسپانی یه‌کان فلپینیان داگیر کردبو ئه‌مه‌ریکاش به‌ هاوکاری هێزێکی ئازادیخوازی فلپینی ده‌یویست ئیسپانیا ده‌ربکات خۆی فلپین داگیر بکات. ئه‌مه‌ریکا زۆر له‌ ئیسپانیا به‌ هێزتر بو ده‌یتوانی به‌ شه‌ڕی ڕاسته‌قینه‌ له‌ ئیسپانیا بباته‌وه‌ به‌ڵام به‌ڵێنی سه‌ربه‌خۆیی به‌ شۆڕشگێڕانی هاوپه‌یمانی فلپیندابو که‌وا پاش ئه‌وه‌ی به‌ یه‌که‌وه‌ ئیسپانیا ده‌رده‌که‌ن فلپینیان ڕاده‌ست ده‌که‌ن، جا بۆ ئه‌وه‌ی فێل له‌ شۆڕشگێڕانی فلپین بکه‌ن ئه‌مه‌ریکاو ئیسپانیا له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ ڕێککه‌وتن شه‌ڕێکی به‌ درۆ بکه‌ن هه‌مو چه‌کێکی لێ به‌ کار بێت به‌ڵام بێ زیان بێت تیایا هێزه‌ ئه‌مه‌ریکی یه‌کان به‌ ته‌نها به‌ بێ شۆڕشگێڕه‌ فلپینی یه‌کان سه‌رکه‌ون تا سه‌ربه‌خۆیی نه‌ده‌نه‌ فلپین چونکه‌ ئیسپانیا هه‌ر دۆڕاو بو. شه‌ڕه‌که‌یان کرد هه‌روه‌کو ڕێککه‌وتبون ئه‌مه‌ریکی یه‌کان سه‌رکه‌وتن به‌ بێ هیچ بریندارو کوژراوێک جگه‌ له‌ یه‌ک که‌س که‌وا له‌ گه‌رمان به‌ جه‌ڵته‌ی دڵ مرد. پاش شانۆگه‌ری سه‌رکه‌وتنی ئه‌مه‌ریکی یه‌کان شۆڕشگێڕانی فلپین به‌ ده‌ست به‌ تاڵی مانه‌وه‌ که داوای سه‌ربه‌خۆیی یشیان کرد ئه‌مه‌ریکی یه‌کان به‌ هه‌مو هێزی سه‌ربازی ڕوبه‌ڕویان بونه‌وه‌ فلپین ئه‌مجاره‌ بوه‌ مسته‌عمه‌ره‌یه‌کی ئه‌مه‌ریکی له‌ جیاتی ئیسپانی شۆڕشی فلپین دژ به‌ ئه‌مه‌ریکا بۆ ده‌ها ساڵ به‌رده‌وامبو نزیکه‌ی یه‌ک ملیۆن و نیو فلپینی به‌ ده‌ست ئه‌مه‌ریکی یه‌کان کوژران.

ئه‌م هێرشه‌ی سه‌ر سوریاش زۆر له‌ شه‌ڕی درۆ ده‌چێت بۆ ئه‌وه‌ی هه‌م ئه‌مه‌ریکاو هه‌م ڕوسیاو هه‌م ڕای گشتی قایل بکرێن به‌ بێ ئه‌وه‌ی زیانی گیانیشی لێ بکه‌وێته‌وه‌ شه‌ڕه‌ گه‌وره‌که‌ش له‌ نێوان ڕوسیاو ئه‌مه‌ریکا ڕونه‌دات سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکیش به‌ درۆزن ده‌رنه‌چێت چونکه‌ به‌ڵێنیدابو له‌ سوریا بدات هه‌ڕه‌شه‌ی موشه‌کیشی له‌ ڕوسیاش کردبو. دیاره‌ به‌ گوێره‌ی وه‌زاره‌تی به‌رگری ئه‌مه‌ریکا خۆشی پێش هێرشه‌که‌ هه‌ماهه‌نگیان له‌ گه‌ڵ ڕوسیا کردبو تا هیچ زیانێک به‌ ڕوسیاو خه‌ڵکی سیڤیل و حکومه‌تی سوریش نه‌که‌وێت ته‌نها چه‌ند شوێنێکی دیاریکراوی چۆل موشه‌ک باران کران به‌م جۆره‌ش هه‌مو لایه‌نه‌کان قایل کران. ده‌ڵێن گوایه‌ سێ که‌س بریندار بونه‌ ئه‌میش دیارنی یه‌ چۆن. هه‌تا مرۆڤ مابێت درۆو فێڵ هه‌ر ده‌مێنێت، که‌سانی ساویلکه‌ش هه‌ر په‌یدا ده‌بن به‌ درۆ باوه‌ڕبکه‌ن.

AM:11:55:15/04/2018