عایشە شان؛ پێشەنگێکی لە بیرنەکراو بۆ ژنانی هونەرمەند


ژیان: 
دیارترین ژنە هونەرمەندی گۆرانبیژی كوردە لە مێژوی كوردستاندا. 

عایشە محەمەد وەسمان شان كە بەعایشە شان ناسراوە.

 ساڵی 1938 لەشاری ئامەدی باكوری كوردستان لەدایك بووە. 

هێشتا مناڵ بووە كە باوكی كۆچی دوایی كردووە.

عایشە شان هەر لەمناڵیەوە خولیای هونەری گۆرانی دەبێ‌‌ و سەرەتا بەزمانی توركی گۆرانی دەڵێت‌.

عەیشەشان وەكو هونەرمەندێك لەشاری عینتاب ناوبانگی دەركرد. بەشێوازێكی راستەوخۆ بە ئامێری مۆسیقی گۆرانی دەگوتن. بەشداری شایی و ئاهەنگەكانی دەكرد، بەهۆیەوە لەڕادیۆ ناوبانگی زۆری دەركرد. سەرەتا بەزمانی توركی گۆرانی دەڵێت، دوای ئەوەی بەزمانی كوردیش گۆرانی گۆت، لەڕادیۆ دەریانكردو پێیانگوت قەدەغەیە بەزمانی كوردی گۆرانی بڵێیت. 

دوای نزیكەی دوو ساڵ كاركردن لە رادیۆ، ساڵی 1961 شاری عینتاب جێدەهێلێت و دەچێتە ئەستەنبۆل. لەوێ چالاكی هونەری زیاتر دەبێت و زۆرتر دەناسرێت. بەتایبەت كە لەساڵی 1963 یەكەم بەرهەمی بەناوی (ئەز خەزالم- Ez Xazalim) كە نیوەی بەتوركی نیوەشی بەزمانی كوردی(كرمانجی) تۆماردەكات. ئەمەش جورئەت و بوێرییەكی گەورەبوو لەوكاتەدا گۆرانییەك بەمانی كوردی تۆماربكەیت، لەبەرئەوەی لەلایەن حكومەتەوە زمانی كوردی رێگەپێنەدراو و قەدەغەبوو.

لەتۆماركردنی یەكەمین بەرهەمی، تواناو بەهرەی دەنگی ئەو لەتوركیا دەنگی دایەوەو گەورە هونەرمەندانی تورك وەك (عارف ساغ، زكی مورن، نوری سیسی كوزل، ئورهان كنجە بای....هتد) كەوتنە دژایەتی كردن و هەڕەشەكردنی و كەمكردنەوەی كارەكانی، بەوەی كە بەزمانی كوردی گۆرانی دەلێت. دژایەتی كردنی ئەوان بەوازهێنانی لەگوتنی گۆرانی بەزمانی كوردی لەكاتێكدابوو، كە دەرفەتی گۆرانی گوتنی لەڕادیۆو تەلەفیزیۆنی رەسمی توركیا (TRT) بۆ رەخسا. 

لەتەمەنی 15 ساڵیدا بەنهێنی یەكەم كاسێتی خۆی تۆمار دەكات.

ساڵی 1961 دەچێتە ئەستانبوڵ‌و لەوێ‌ چالاكی هونەری زیاتری دەبێ‌‌و زۆرتر دەناسرێ‌‌و بەزمانی كوردیش گۆرانی دەڵێت.

ساڵی 1972 ئەچێتە دەرەوەی وڵات‌و لە وڵاتی ئەڵمانیا دەگیرسێتەوە‌و لەوێ‌‌و لەوڵاتی دیكەی ئەوروپا چەند ئاهەنگێكی گۆرانی ساز ئەكات.

ساڵی 1975 گەڕاوەتەوە ئەستانبوڵ‌و دواتر لەسەر داوای محەمەد عارف جزیری‌و عیسا بەرواری سەردانی بەغدا ئەكات‌ و لە ئیزگەی كوردی بەغدا چەند ئاهەنگێكی گۆرانی ساز دەكات.

ساڵی 1990 چەند گۆرانییەكی كوردی تۆمار دەكات.

لەدوای ساڵی 1992ەوە بەهۆی نەخۆشییەوە لەچالاكی هونەری دەكەوێت ‌و لەچاوان ون دەبێت‌.

لە 18ی كانونی یەكەمی 1996 كۆچی دوایی كرد.