وردەكاری ڕێكەوتنەكەی توركیا و ئەمریكا

ئەمریکا یەپەگە لە سورەکانی تورکیا دووردەخاتەوە

ژیان: سەنگەر سەید قادر

بۆ ئەو گفتوگۆیەی ماوەی دوو رۆژە بەشێوەیەكی چڕ لە توركیا بەڕێوە دەچێت، سەرەتا دەبێت دوو شت لەیەك جیابكەینەوە ئەویش توركیا و ئەردۆگان و ئاك پارتیە چونكە توركیا وەك هێزێكی ناتۆ هاوپەیمانی ستراتیژی ئەمەریكایە و دەوڵەتی قوڵی توركیاش زیاتر لە ٧٤ ساڵە هاوپەیمانی ستراتیژی ئەمەریكایە.

بەڵام ئەمەریكا و ئەردۆگان لە سەر چەند پرسێكی گرنگ ناكۆكن لەوانە  بیرۆكەی زیندوكردنەوەی دەوڵەتی عوسمانی و دەرهێنانی غاز لە سنوری ئاوی قوبرس و دەستێوەردانی توركیا لە سوریا و لیبیا و هاوكاری توركیا  بۆ بزوتنەوەی حەماس و پرسی مافی مرۆڤ و كێشەی فەتحولا گولەن و كیشەی سیستەمی موشەكی ئیس ٤٠٠ چەندین كێشەیتر كە دواهەمینیان كێشەی كوردە لە باكوری سوریا كە توركیا بە مەترسی دەزانێت بۆسەر ئسایشی وڵاتەكەی.

تورکیا خۆی لە قسەی خەڵکی تورکیا رزگار کرد

ئەوەی ئەمڕۆ هیچ ڕێكەوتنێك لە نێوان توركیا و ئەمەریكادا نەكراوە ئەوەی ڕوویدا تەنها لێك تێگەشتن بووە لە سەر ناوچەی ئارام و پێكەوە كاركردنە، لە ڕاستیدا توركیا بەمە ویستی خۆی لە ئیحراجی ناوخۆی بپارێزێت، چونكە نەیدەتوانی هێرش ئەنجام بدات و وەڵامی ئەمەریكا بۆ توركیا توند و چاوەڕوان نەكراو بوو، چونكە ئەمەریكا بە توركیای ڕاگەیاند هێرشكردنە سەر ڕۆژئاوا هێڵێكی سوری پانە و قەدەغەیە.

بۆ ئەمەریكاش ئەم لێك تێگەشتنە تەنها كات كوشتن و هێوركردنەوەی دۆخەكە و پاراستنی توركیا بوو  لە ئیحراج بوون وەك كوردەواری دەڵێ توركیا بەردێكی لەخۆی گەورەتری هەڵگرت كە توانای هاویشتنی نە بوو.

ئەمەریكا بەهیچ شێوەیەك نایەوێت ناوچەی ئارام دروست بكرێت بەڵكو بۆ كات كوشتن هێوربونەوەی توركیا دەیەوێت لە سنوری ١٠-١٥ كیلۆمەتر هێزەكانی یەپەگە لە سنوری توركیا دوربخاتەوە

چونكە توركیا پێ وابوو ئەمەریكا هەمان هەڵوێستی هێرشەكەی سەر عەفرینی دەبێت، بەڵام خوێندنەوەكانی هەڵەبوون، چونكە ڕۆژهەڵاتی توركیا خەریكە دەبێت بە چەقی ستراتیژی ئەمەریكا لە سوریا بەهۆی چەند هۆكارێكەوە كە گرنگترین بریتیە لە:

١- ئەو ناوچانە خاوەنی لە ٧٣% یەدەگی نەوتی سوریا و لە٨٠% یەدەگی غازی سروشتی سوریا و بەرهەم هێنەری لە٦٧-٦٩%   بەرهەمی كشتوكاڵی سوریان. 

٢- هۆكارێكی تر پەیوەستە بە ئاوی شیرینەوە، چونكە ئەو ناوچانە دوو گەورەترین بەنداوی ئاوی تێدایە لەسەر ئاستی سوریا سەرچاوەی ٧٧% ئاوی شیرینی سوریان.

٣- پرسی هیلالی شیعی و فراوانخوازی ئێران و ڕێگری كردن لە دەست راگەشتنی ئێران بە دەریای ناوەڕاست هۆكارێكی ترە، چونكە  ڕۆژئاوای كوردستان دەكەوێتە سەر هێڵی سەرەكی هیلالی شیعی. 

توركیا پێ وابوو ئەمەریكا هەمان هەڵوێستی هێرشەكەی سەر عەفرینی دەبێت، بەڵام خوێندنەوەكانی هەڵەبوون، چونكە ڕۆژهەڵاتی توركیا خەریكە دەبێت بە چەقی ستراتیژی ئەمەریكا لە سوریا

٤- مەترسی گروپە چەكداریە تیرۆرستیەكان و تیرۆریزمی سونە و پرسی ئاسایشی ئیسرائیل  پەیوەندی بەو ناو چانەوە هە كە بونی كورد وەك هێزێكی گوێ لە مستی ئەمەریكا گرنگە.

٥- پشتگرتن لە توركیا و دابڕینی توركیایە لە جیهانی ئیسلامی كە خەونی زیندوكردنەوەی خەلافەتی عوسمانی لاواز دەكات. 

ئەمانە و چەندین هۆكاری پەیوەست بە ململانێ ناوچەی و نێودەولەتیەكان. هۆكارن بۆ ئەوەی ئەمەریكا ڕێگە بە داگیركردنی ڕۆژئاوای كوردستان نەدات

ئایا ناوچەی ئارام. دروست دەكرێت

دروست كردنی ناوچەی ئارام خواستێكی توركیە كە دەیویست بە قوڵای ٣٠-٤٠ كیلۆمەتر بەدرێژایی سنوری توركیا و ڕۆژئاوای كوردستان ناوچەی ئارام دروست بكرێت كە ڕووبەرەكەی نزیكەی ٦٤٠ كیلۆمەترە و دەیویست لە هاوڵاتیانی كورد چۆڵبكرێت و ٣ ملیۆن و ٤٠٠ هەزار هاوڵاتی عەرەبی تێدا جێگر بكرێت و بەوەش كوردستانی ڕۆژئاوا و باكوری لەیەكتر دادەبڕی و ئومێدی دامەزراندنی دەسەڵاتێكی هاوشێوەی باشوری كوردستانی لەناو دەبرد و بزوتنەوەی ڕزگاری خوازی باكور و ڕۆژئاوای لەیەك دادەبڕی. 

بەڵام ئەم پێشنیارە لەلایەن ئەمەڕیكاوە ڕەتكرایەوە ئەمەریكا بەهیچ شێوەیەك نایەوێت ناوچەی ئارام دروست بكرێت بەڵكو بۆ كات كوشتن هێوربونەوەی توركیا دەیەوێت لە سنوری ١٠-١٥ كیلۆمەتر هێزەكانی یەپەگە لە سنوری توركیا دوربخاتەوە و لەو ناوچانە هێزێكی سنورداری توركیا وەك چاودێر لەگەڵ هیزەكانی ئەمەڕیكادا بن كە ئەم هاوبەشیەش كاتی دەبێت تا ئەوكاتەی كێشەی سوریا یەكلای دەبێتەوە.