تەیموری ئەنفال بۆ ژیان: پارێزگاری سەماوە هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان بۆ بەرژەوەندی خۆی بەكاردەهێنێـت

لەشوێنی گۆڕە بەكۆمەڵەكان ئێسقان، قژ، ددان، جزدان‌و گوللە بەجێماوە
تەیموور عەبدوڵا

ژیان: هەڤاڵ غالب

دوای هەڵدانەوەی یەكەم گۆڕ، لەسێ گۆڕی بەكۆمەڵی پارێزگای سەماوە بەشێك لەكەس‌و كاری ئەنفالكراوان نیگەرانن‌و كۆمەڵێك داواكاریان خستە بەردەستی لایەنە پەیوەندیدارەكان .

یەكێك لەدیارترین سیمبوڵەكانی كەیسی ئەنفال تەیمور عەبدوڵایە، كەتاكە رزگاربووی ناو گۆڕی بەكۆمەڵی ژن‌و منداڵە ئەنفالكراوەكانە‌و دوای هەڵدانەوەی یەكەم گۆری بەكۆمەڵ بۆماوەیەك رێگری لەكارەكانیان كرد‌و كۆمەڵێك داواكاری خستەروو.

لەم چاو پێكەوتنەی ژیان، تەیمور وردەكاری سەردانەكەی بۆ سەماوە‌و ئەو سكاڵایانەی تۆماری كردوو دەخاتەروو.

ژیان: بۆچی چویتە پارێزگای سەماوە ؟

تەیمور عەبدوڵا: هاتووم بۆ سەماوە بۆ ئەوەی رێگری بكەم لەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان بەهیچ شێوەیەك هەڵنەدرێنەوە، لەبەر ئەوەی پێشتر ئەزمونمان هەبووە‌و زانیومانە گۆڕی بەكۆمەڵیان هێناوەتەوە بۆ كوردستان هیچ دەستكەوتێكمان بەدەست نەهێناوە لەگەڵ ئەوەشدا ئەو گۆڕە كەس وكاری منی تێدایە‌و من خۆم بەبرینداری لەو گۆڕە هاتومەتە دەرەوە.

پەلەپەل بەهەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان دیارە

ژیان: بۆ نیگەرانی لە هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان؟

تەیمور عەبدولا: هەڵدانەوەیان دوورە لەهەموو پێوەرە زانستیەكان‌و بنەما یاساییەكان‌و مرۆییەكان، ئێمە بەڵگەی تەواومان پێیە‌و چوینەتە سەر گۆڕە بەكۆمەڵەكان‌و باشترین بەڵگەش ئەوەیە كەڤیدیۆكانمان ریكۆرد كردووە‌و ئەو هەموو شتومەكانەی كەبەجێماون لەدوای خۆیان وەك ئێسقان‌و مورو‌و گوللە‌و قژی منداڵان‌و هتد ....

ژیان: تاچەند توانراوە دونیای دەرەوە لەم كۆمەڵكوژییە تێ بگەیەنرێت؟

تەیمور عەبدوڵا: من لەساڵی 1991وە لەوبوارەدا كاردەكەم ئەسڵەن تاوانی ئەنفال‌و ئەو جینۆسایدەی بەرامبەر بەنەتەوەی كورد كراوە لەرێگای منەوە گەیەنراوە بەدونیای دەرەوە، چ لەسەر ئاستی ناوخۆ چ لەسەر ئاستی دەرەوە‌و لەناو كۆنگرێس‌و كۆشكی سپی‌و رێكخراوی مافی مرۆڤی ئەمریكی‌و هەموو وڵاتانی ئەوروپا لەزاری منەوە گەیەنراوەتە ئەوێ‌و باسكراوە‌و بەگوێی جیهاندا دراوە.

ژیان: ئایا پارێزگاری سەماوە هاوكارە یان ئەم هەلەی قۆستۆتەوە؟

تەیمور عەبدوڵا: پارێزگاری سەماوە بەهیچ شێوەیەك هاوكارمان نیە، ئێستاشی لەگەڵ بێت بگرە دژایەتیمان دەكات بەهەموو پێوەرێك، هەروەها پێچەوانەی یاساكان كاری كردووە، ئەم هەلەشی قۆستۆتەوە لەرێگای ڤیدیۆكانی منەوە كەلەساڵی 2009 بەچاودێری جەنابی مام جەلال چومەتە سەر گۆڕە بەكۆمەڵەكان‌و بەڤیدیۆ بڵاومان كردۆتەوە، بۆیە پارێزگاری سەماوە هاوكار نیە‌و بگرە دژایەتیشمان دەكات هەر ئەمرۆ(سێ شەممە27ی ئاب) هەڕەشەی ئەو ماڵە عەرەبەی سەماوەی كردووە كەمنی لێم .

 دەیانەوێـت گۆڕە بەكۆمەڵەكان دوورلە چاوی میدیا هەڵبدرێـنەوە

ژیان: پێت وایە پەلەپەل لەهەڵدانەوەی گۆرە بەكۆمەڵەكان بكرێـت؟

تەیمور عەبدوڵا: بەڵی پەلەپەلی لێ دەكرێـت‌و بەڵگەشمان ئەوەیە ئێمە چوینەتە سەر گۆڕە هەڵدراوەكە ئێسقان، قژ، فیشەك، ددان، جزدان، كەوچكی بەركەوتوی فیشەك‌و كەلوپەلی ژنانمان هەڵگرتۆتەوە، چونكە ناكرێـت تۆ لەماوەی 20 رۆژدا بچتە سەر گۆرێك‌و هەڵیدەیتەوە‌و كنەو پشكنینی بۆ بكەیت‌و روفاتەكان هەڵگیرێـتەوە، لەكاتێكدا یەك گۆڕ پێویستی بەشەش تا هەشت مانگە‌و پێویستە هەتا ساڵیكیش كاری لەسەر بكەیت بۆ ئەوەی بەزانستی هەڵی بدەیتەوە. زانیارییەكی نوێشمان بیستووە كەدەیانەوێـت گۆڕە بەكۆمەڵەكان دوورلە چاوی میدیا هەڵبدرێـتەوە، بمانەوێـت‌و نەمانەوێـت هەر هەڵی بدەنەوە‌و دەیانەوێـت تاوانەكە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی نەناسێنرێت‌و ئەوەش پێشێلكاری یاساییە .

ژیان: بۆچی ویستت رێگری لەهەڵدانەوەی گۆڕەكان بكەیت؟

تەیمور عەبدوڵا: ئێمە لەبەر ئەوە رێگریمان كردووە دیارە لەرابردوودا گۆڕی بەكۆمەڵ هێنراونەتەوە بۆ گەرمیان‌و چەمچەماڵ‌و كۆمەڵێك هاتونەتە سەر شاشەكان‌و خۆیان كردووە بەپاڵەوانی شاشەكان‌و كۆمەڵیك بەڵێنیان بەخەڵك داوە‌و هیچ كامێك لەو بەڵێنانە جێبەجێ نەكراون، بۆیە من رێگری دەكەم لەبەر ئەوەی ئێمە چەند داواكارییەكمان هەیە لەوانە جاش‌و مستەشارەكان دادگایی بكرێن‌و حكومەتی عێراق داوای لێوردن لەكورد بكات بەرامبەر بەوتاوانەی ئەنجامی داوە، موچەی كەس وكاری شەهیدان‌و ئەنفالكراوان‌و زیندانیانی سیاسی زیادبكرێـت‌و بخرێـتە سەر حكومەتی عێراق، هەروەها داوای تەقەرەبووی ماددی‌و مەعنەویمان كردووە .

ژیان :گرەنتی چیە ئێستا رێگری لەهەڵدانەوەی گۆڕەكان بكرێـت لەقۆناغی داهاتوودا حكومەتی عێراق رێگا بەهەڵدانەوەی گۆڕەكان بدات؟
تەیمور عەبدوڵا
: ئێمە كۆمەڵیك داواكاریمان هەیە تاوەكو جێبەجێ نەكرێت رازینابین بەهەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان، دواتریش ئێمە داوادەكەین لەحكومەتی هەرێم بەبەشداری كونسوڵ‌و رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ نەتەوە یەكگرتووەكان ئامادەی هەڵدانەوەی گۆڕەكان بن‌و سەرنجیان بۆ تاوانەكە رابكێشرێـت.

پێویستە جاش‌و مستەشارەكان دادگایی بكرێن‌و حكومەتی عێراق داوای لێوردن لەكورد بكات بەرامبەر بەوتاوانەی ئەنجامی داوە، موچەی كەس وكاری شەهیدان‌و ئەنفالكراوان‌و زیندانیانی سیاسی زیادبكرێـت

ژیان: بۆچی سكاڵاتان لەدژی پارێزگاری سەماوە تۆماركردووە؟

تەیمور عەبدوڵا: پارێزگاری سەماوە لەیەكەم رۆژی هەڵدانەوەی گۆڕەكانەوە سوودی لەهەڵدانەوانەكان بینیووە‌و بۆ بەرژەوەندی كەسی بەكاری هێناوە، كاری پارێزگار نیە راگەیاندنی گۆڕبكات‌و كنە‌و پشكنینی بۆ بكات، ڤیدیۆ هەیە خۆی هاتووە بەشەو بەبێڵیكەوە روفاتی ئازیزانمان دەردەهێنێـتەوە ئەمانە هەمووی پێچەوانەی یاسان، بۆیە سكاڵامان تۆماركردووە .

ژیان: وەك زانیاریتان هەبێـت پشكنینی DNA بۆ رووفات‌و كەس‌و كاری ئەنفالكراوان دەكرێـت؟

تەیمور عەبدوڵا: هەر لەسەرەتاوە دڵنیابووم لەوەی كەپشكنینی DNAیان بۆ ناكرێـت‌و لەرێگای چەند برادەرێكەوە زانیاری وردمان لایە كەپشكنینی DNA بۆ كەس‌و كاری ئەنفالكراوان ناكرێـت ئەوەی كەدەوترێت هەمووی دەنگۆیە‌و هیچی تر .

ژیان: دەسەڵاتدارانی هەرێم تا چەند لەخەمی ئەم پرسەدان؟

ڤیدیۆ هەیە پارێزگاری سەماوە بەبێڵێكەوە لەشەودا گۆڕەكان هەڵدەداتەوە

تەیمور عەبدوڵا: دەتوانم بڵێم تا رادەیەكی زۆر كەم تەرخەمن دەبوو لەبری من ئەوان هەڵسانایە بجەنگنایە‌و شەریان بكردایە بۆ ئەوەی ئەو تاوانە گەورەیە كەچەكێكی زۆر بەهێزە بەدەستی نەتەوەی كوردەوە بۆ ئەوەی لەئاستی نێودەوڵەتیدا ئیسپاتی بكات كەنەتەوەی كورد جینۆسایدكراوە، بۆیە كەم تەرخەم بوون‌و نەیانتوانیوە هاوكارمان بن‌و كاری جدی تێدا بكەن .

ژیان: وەك رزگاربوویەكی گۆڕە بەكۆمەڵەكان پێت وایە ئەو گۆڕەی هەڵدرایەوە خەڵكی كام ناوچەی كوردستان بن؟

تەیمور عەبدوڵا: ئەو گۆڕە بەكۆمەڵانەی ناوچەی شێخیە‌و لەقەزای نوگرە سەلمان دۆزراوەتەوە هەرچەندە تازە نین‌و كۆنن، ئەوانە هەموویان كەس‌و كاری منی تێدایە زیاتر لە110 كەسوكاری من لەگۆڕە جیاجیاكاندان، گوللەباران كراون بەپێش چاوی خۆمەوە‌و ئەمانە خەڵكی گەرمیانن .
ژیان: هەنگاوی داهاتووتان چی دەبێـت، پێت وایە كار لەسەر داواكارییەكانتان بكرێـت؟

تەیمور عەبدوڵا: بۆ هەنگاوی داهاتوو ئێمە كارەكانمان یاساییە‌و لەرێگای یاساوە كار دەكەین ئەوەی كەكراوە بەهەموو پێوەرێك یاسایان شكاندووە، كار لەسەر ئەوە دەكەین ئەو تاوانە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بەجینۆساید بناسێنین، لەبەرنامەمدایە بچمە كۆنگرێسی ئەمریكا‌و لەوێ دووبارە باسی ئەو تاوانە بكەمەوە، ئەوەش بەئەركێكی ئەخلاقی ئینسانی نەتەوایەتی دەزانین‌و ئەركی سەرشانی هەموومانە كاری لەسەر بكەین .

پشكنینی DNA بۆ رووفاتی ناو گۆڕەكان ناكرێت

ژیان: ئایا داواكاری بەجینۆساید ناساندن‌و دادگایی مستەشارەكان دوو بابەتی دژ بەیەك نین؟

تەیمور عەبدوڵا: مستەشارەكان تاوانیان كردووە‌و دەستیان لەو تاوانەدا هەبووە، ناویان هاتووە لەدادگای باڵای تاوانەكانی عێراقی‌و دەبێـت سزا بدرێن، بەداخەوە ئەمڕۆ لەكوردستان نەك هەر دادگایی نەكراون، بەڵكو پلە‌و پۆستیان پێ دراوە‌و بەرخانە‌و ژێرخانەیان بۆ خەرجكراوە‌و ئۆتۆمبیلی گوللە نەبڕیان لەژێردایە‌و پاسەوانیان بۆ دانراوە‌و ئەمەش جێگای قبوڵ نەكردنە، رۆژ لەدوای رۆژ ئازاری دەرونی كەس‌و كاری ئەنفالكراوان دەدەن، بۆیە ئێمە كاری لەسەر دەكەین .