ساڵێك دوای تۆپبارانی كەمپی كۆیە‌و لەسێدارەدانی رامین حوسێین پەناهی

حزبە ئۆپۆزسیۆنەكانی ڕۆژهەڵات بەدوای دانووستانەوەن
رامین حوسێین پەناهی

ژیان: تــــەرزە عەباسی

ساڵێك لەمەو بەر‌و لەبەرواری 8ی ئەیلولی2018 حكوومەتی ئێران هێرشی مووشەكیی كردە سەر بارەگاكانی حدك‌و حدكا لەكۆیە، هێرشەكە شەهیدو برینداری لەهەردوو حزب لێكەوتەوەو حكومەتی هەرێمیش بۆردوومانەكەی ئیدانە كرد.

لەگەڵ بۆردومانكردنی بارەگاكانی ئەو دوو حزبە رۆژهەڵاتییە، كۆماری ئیسلامی ئێران لەهەمان ڕۆژ‌و چەند كاتژمێر دواتر لەسێدارەدانی سێ كوردی لەزیندانەكانی خۆی ڕاگەیاند، كەبەدەیان كەمپینیان بۆ ڕزگاركردنی ئەو گەنجانە رێكخستنبوو لەهەر چوار پارچەی كوردستان‌و دەرەوەی وڵات‌و تەنانەت ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان لەبارەیەوە هاتنە دەنگ، یەك ساڵ دوای ئەو ڕووداوانە، ئێستا دەنگۆی ئەوە لەئارادایە كەهەمان ئەو حزبانە دانیشتنی راستەوخۆیان لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران كردووە لەكاتێكدا هێشتا تەرمی لەسێدارەدراون نەدراونەتەوە بنەماڵەكانیان.

هێرش بۆسەر بنكە‌و بارەگاكانی حدك‌و حدكا لەكۆیە

كۆماری ئیسلامی ئێران لەساڵی رابردوو لەرۆژێكی وەك ئەمڕۆدا هێرشی كردە سەر بنكەو بارەگاكانی حزبی دیموكراتی كوردستان‌و حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران كەچەندین شەهید‌و برینداری لێكەوتەوە، هێرشەكە كاتژمێر 10:30 خولەكی سەرلەبەیانی ئەنجامدرا‌و بۆ ماوەی 40 خولەك ناو بەناو بەردەوام بووە، لەگەڵ ئاڕاستەكردنی مووشەك بۆسەر بارەگاكانی ئەو دوو حزبە، هاوكات فڕۆكەی بێفڕۆكەوان لەئاسمانی شاری كۆیە بینران.

هێرشەكە لەكاتێكدابوو، حزبی دیموكراتی كوردستان(حدك) لەكۆبوونەوەی فراوانی حزبییدا بووە كەسەركردایەتی‌و بەرپرسانی باڵای حزبەكە تێیدا بەشداربوون، مووشەكەكان بارەگای كۆبوونەوەكەیان كردووەتە ئامانج، لەبۆردوومانەكەدا 14 كادری باڵا‌و پێشمەرگە شەهید بوون‌و زیاتر لە40 كەسیش بریندار بوون.

گفتوگۆكان بەنێوەنگیری ناوەندی نەرویژ بۆ چارەسەری ململانێكان ئەنجامدەدرێت 

دەفتەری سیاسیی حدك، لەڕاگەیەندراوێكدا دەڵێت "بنكەی دەفتەری سیاسیی حزبی دیموكراتی كوردستان، لەكاتی بەڕێوەچوونی پلینۆمی كۆمیتەی ناوەندیدا كەوتە بەر هێرشی مووشەكی‌و هەوایی كۆماری ئیسلامیی ئێران. لەكاتی ئەو هێرشە‌و بەدوای ئەو هێرشەدا، فڕۆكەی بێ فرۆكەوان بەئاسمانی كۆیەدا خولاوەتەوە. هەر دوا بەدوای هێرشە مووشەكییەكەش بۆ سەر سكرتارایەتی حزب، قەڵای دیموكرات كەوتە بەر هێرشی چەندین مووشەكی دیكە."

هاوكات فەرماندەیی هێزی پێشمەرگەی كوردستان سەربە(حدكا) ڕاگەیەندراوێكی لەبارەی هێرشەكەوە بڵاوكردووەتەوەو دەڵێت"كۆماری تێرۆریستیی ئیسلامیی ئێران لەڕێگەی فڕۆكە‌و مووشەك بنكە‌و كەمپەكانی حزبی دێموكراتی كردە ئامانج‌و زۆر بەچڕی‌و بەربڵاوی بۆردوومانی كرد."

بارەگای سەرەكی‌و بەرپرسانی باڵای حزبەكانی ڕۆژهەڵات لەهەرێمی كوردستانن‌و حدك‌و حدكا لەكۆیەن، ئەو دوو حزبە خاوەنی هێزی چەكدارن‌و كارو چالاكیی سەربازیی‌و سیاسییان لەناوخۆی ڕۆژهەڵاتی كوردستان هەیە.

بۆردومانەكە كاردانەوەی فراوانی لێكەوتەوەو حكومەتی هەرێم‌و حزب‌و لایەنەكان ئیدانەیان كرد، سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستانیش لەڕاگەیەندراوێكدا ئاماژەبەوەدەكات بۆمبارانەكە لەلایەن ئێرانەوە بووە.

سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران ئەوەشدەخاتەڕوو، ئەركی خۆی بۆ هاوكاریكردنی لێقەوماوان جێبەجێ دەكات‌و تیمەكانی فریاگوزارییان ڕاسپاردووە بەهەموو توانایەكی خۆیانەوە فریای زیانلێكەوتووان‌و خەڵكی سڤیلی ناوچەكە بكەون.

دوای ساڵێك لەو بۆردوومانە، بینیمان كەهێرش بۆسەر خاكی هەرێمی كوردستان لەهەردوو باڵی كۆماری ئیسلامی ئێران‌و حكوومەتی توركیا بەردەوامە‌و حكوومەتی هەرێم‌و حكوومەتی ناوەند نەیتوانیوە هۆشدارییەكی توند بداتە ئەو وڵاتانەی دراوسێی كەبە پاساوی بوونی هەر هێزێك لەخاكەكەی سەروەری خاكی عێراق‌و هەرێمی كوردستان ببەزێنن.

پەتی سێدارە لەملی ڕامین‌و هاوڕێكانی

دوابەدوای تۆپبارانكردنی بارەگاكانی حزبی دیموكرات لەكۆیە، كۆماری ئیسلامی ئێران هەواڵی لەسێدارەدانی ڕامین حوسێن پەناهی‌و زانیار‌و لوقمان مورادی بڵاوكردەوە.
ئاژانسی هەواڵنێری فەرمی فارسی ئێران كەسەر بەسوپای پاسدارانە ڕایگەیاندووە " بەرەبەیانی رۆژی 8ی ئەیولی2018 رامین حوسێن پەناهی، زانیار‌و لوقمان مورادی لەسێدارە دراون."

پێش لەسێدارە دانی رامین حوسێن پەناهی، دایكی ناوبراو نامەیەكی ئاڕاستەی یەكێتی ئەوروپا كرد‌و تێیدا وتی "من دایكێكی ئازار چێشتووم، سێ ساڵە دەردم ناسیوە‌و ساڵانێكی زۆرە بەدوای ڕۆڵەكانمەوەم، ئەو ڕۆڵانەی كەباسی عەداڵەت‌و یەكسانی دەكەن‌و كردوویانە‌و ھەوڵیان بۆ داوە، بەڵام لێرە ھەموو شتێك قەدەغەیە، ئێمە لەدۆزەخدا دەژین‌و ژیانی ئەم ڕۆژانەم وەك ئەوەیە كەلەدۆزەخدا بم".

"رامین حوسێن پەناھی كەدڵنیام ناوتان بیستوە‌و وێنەكەیتان دیوە ڕۆڵەی خۆشەویستی منن، رامین ھەر ھەڵەیەكیشی كردبێ سزای مەرگ نیە، ئایا ئەوە قسەیەكی ناحەقە كەمن ئەیكەم؟ ڕامین چالاكێكی سیاسیە كەپەروەردەیەكی سەرانسەر لەدرۆی بۆ ساز كراوە‌و بەو ھۆیەوە نزیكیان كردوەتەوە لەمەرگ، داواكاری من ئەوەیە كەلەم ڕۆژانەدا لەگەڵ بەرپرسانی ئێران خەریكی قسە‌و دانووستانن، داخوازیەك بەداخوازیەكانی پێشووتان زیاد بكەن‌و داوای ھەڵوەشانەوەی بڕیاری لەسیدارەدانی ڕامین بكەن‌و لەدادگایەكی ئەوروپادا دادگای بكرێت".

"دڵی من‌و رۆڵەكەم ئەم ڕۆژانە پێوەستە لەیەك‌و ئەزانم بۆ ڕۆڵە بچووكەكەم ڕامین ئەم ڕۆژانە زۆر ناخۆش‌و ئەستەمە، مۆتەی سێدارە! دەمەوێ بۆ تاوێكیش بێ لەم ھەستەی من نزیك ببنەوە‌و خۆتان لەجێگای من دابنێن، كارێك بكەن‌و ڕێگە نەدەن ئەم كارەساتە ڕوو بدات، دڵنیام ئێوە دەتوانن، سەمیمانە تكام ئەوەیە ھەوڵی جددی خۆتان بۆ وەستانی ئەو بڕیارە بدەن‌و ڕێگە مەدەن ڕامین لەسێدارە بدرێ."دایكی رامین وای وت.

دانیشتنی سێیەمی نێوان كۆمەڵە‌و دیموكرات لەگەڵ ئێران بەرپرسانی باڵای حزبەكان بەشداری تێدا دەكەن

لەبەرامبەر نامەكەدا، جێگری بەرپرسی كۆمیسیۆنی یەكێتی ئەوروپا، وەڵامی نامەی دایكی ڕامین حوسێن ‌پەناهی دایەوە ‌و رایگەیاند "من پێم خۆشە بەڵێن بەئێوە بدەم كەیەكێتی ئەوروپا زۆر بەڕاشكاوانە ئاگاداری بارودۆخی ڕامینە‌و لەم ماوەشدا ئاگاداری دەرچوونی حوكمی لەسێدارەدانی رامین بووین‌و سەبارەت بەم بابەتەش نیگەرانی خۆمان لەهەمبەر ئەو حكومە دەربڕیوە".

جێگری بەرپرسی كۆمیسیۆنی ئەوروپا جەختیكردەوە بەردەوام دەبن لەبەدواداچوون سەبارەت بەدۆسیەی رامین حوسەین پەناهی، بەڵام هەوڵەكانی ئەوانیش هیچ ئەنجامێكی نەبوو، دوای لەسێدارەدانی ڕامینیش بەئێستاوە كۆماری ئیسلامی ئێران بەردەوامە لەسێدارەدانی گەنجانی كورد بەژن‌و پیاوەوە.

رامین بەر لەوەی لەسێدارە بدرێت 14 شەو بوو مانی لەخواردن گرتبوو دەمی خۆی دوریبووەوەو چەند شەوێك بەر لەوەی بیبەنە بەردەم پەتی سێدارە لەژێر فشاردا كەمانگرتنەكەی بشكێنێت دەستیان شكاندبوو، لەبارودۆخێكی جەستەیی زۆر نالەباردا هەڵیانواسی.

رامین حسێن پەناهی، تەمەنی ٢٤ ساڵ بوو، خەڵكی گوندی قروچای قەزای دێولان "دێهگولان"ە لەپارێزگای سنە. پێشمەرگەی كۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتكێشانی كوردستانی ئێران "باڵی عەبدوڵڵا موهتەدی" بووە، هاوینی ڕابردوو لەبنكەكەیانەوە لەچیای هەڵگورد لەگەڵ ٣ پێشمەرگەی تردا گەڕانەوە بۆ سنە، لەنزیك سنە كەوتنە بۆسەی هێزە ئەمنییەكانی ئێران سوپای پاسداران‌و ٣ لەپێشمەرگەكان حامد سەیف پەناهی، بێهزاد نوری‌و سەباح حسێن پەناهی شەهید بوون‌و ڕامینیش بەبرینداری دەستگیركرا، هەر لەو كاتەدا بەرپرسان‌و میدیا ئەمنییەكانی نزیك لەسوپای پاسداران بڵاویان كردەوە، كەهیچ كەس لەهێزە ئەمنییەكانیان لەو بۆسەیەدا نەكوژراون.
لەگەڵ لەسێدارەدانی رامین، زانیارو لوقمان مورادی دوو چالاكی دیكەی كورد لەهەمان زیندانی ڕەجایی شاری كەرەج لەسێدارە دران، هەرچەندە بنەماڵەكانیان ئاگادار نەكران لەجێبەجێكردنی سزاكە.

زانیار مورادی‌و لوقمان مورادی هاوڕێی یەكترن‌و خەڵكی مەریوانن، ساڵی 2009 لەلایەن ئێرانەوە دەستگیركراون‌و بەتۆمەتی هەوڵدان دژی ئاسایشی نیشتمانی‌و ئەندامێتی كۆمەڵەو "تیرۆركردنی'' كوڕی پێشنوێژی مەریوان، هەروەها سیخوڕیكردن بۆ بەریتانیا، بڕیاری لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا.

دانووستانەكانی نێوان ئێران‌و حزبە رۆژهەڵاتییەكان

مانگی حوزەیرانی 2019 لەئۆسلۆ دانوستاندنی وەفدی كۆماری ئیسلامی ئێران لەگەڵ كۆمەڵە‌و دیموكرات خولی یەكەمی بەڕێوەچووە.

لە مانگی تەمموزیشدا خولی دووەمی دانوستانەكان هەر لەنەرویژ بەمیانگیری ڕێكخراوی (ناوەندی نەرویژی بۆ چارەسەری ململانێكان (NOREF – Resolution Norwegian Centre of Conflict) بەڕێوەچووە.
لە ماوەی ٣٠ ساڵی رابردوودا ئەمە یەكەمجار نییە كەبەرپرسانی باڵای ئێران‌و حزبەكانی رۆژهەڵات گفتوگۆ دەكەن. بەڵام ئەمە بەرفراوانترینانە‌و لەهەلومەرجێكی زۆر تایبەتدایە بۆ ئێران كەخراوەتە ناو چوارچێوەیی سزا توندەكانی ئەمریكاوە.

چاودێرانی سیاسی: گفتوگۆی نێوان هەردوولا، هەوڵی ئێرانە بۆ كەمكردنەوەی گوشارەكانی سەری

ئەم گفتوگۆیانە، هاوكات بوو لەگەڵ تۆپبارانكردنی بنكە‌و بارەگاكانی حزبەكانی رۆژهەڵاتی لەناوچە كوێستانەكانی قەندیل‌و باڵەكایەتی لەباشووری كوردستان، لەرۆژی ١١ی تەموز كەبووە هۆی شەهیدبوونی كچێكی گەنج‌و سێ پێشـمەرگەی كۆمەڵە برینداربوون. ئەمەش لەكاردانەوەی كوشتنی فەرماندەیەكی سوپای پاسداران لەشارۆچكەی سەردەشت لەرۆژێك پێش تۆپبارانەكەدا.

بەپێی زانیارییە بڵاوكراوەكان گفتوگۆی ئۆسلۆ گفتوگۆیەكی نهێنی بووە، چوار حزبی رۆژهەڵات بەشدارییان لەم كۆبوونەوانەدا كردووە، پێشتر‌و ساڵی 2014 ناوەندی هاوكاری‌و هەماهەنگی حزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستانیان دامەزراندووە. ئامانجیش لەدامەزراندنی ئەم ناوەندە یەكخستنی سیاسیەت‌و هەڵوێستە لەبارەی پرسە هەستیارەكانی پەیوەست بەبزووتنەوەی كورد لەرۆژهەڵاتی كوردستاندا. 

بەپێی زانیاریەكانی ژیان، زیاتر لەساڵێكە پرسی گفتوگۆ لەنێوان لایەنە ئۆپۆزسیۆنەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان‌و كۆماری ئیسلامی ئێران هەیەو تائێستا دوو دانیشتن ئەنجامدراوە‌و لەئێستاشدا وادەیەكی دیكە دیاریكراوە بۆ ئەنجامدانی دانیشتنی سێیەم.

هەر بەپێی زانیارییەكان، دانیشتنی سێیەمی نێوان كۆمەڵە‌و دیموكرات لەگەڵ ئێران بەرپرسانی باڵای حزبەكان بەشداری تێدا دەكەن، هاوكات بەرپرسانی ئەمریكی كەم تا زۆر ئاگاداری ئەو دانووستانانەن، بەڵام بەشێوەی ڕاستەوخۆ هیچ شتێكی نەدركاندووە.

چاودێرانی سیاسی گفتوگۆی نێوان هەردوولا، بەهەوڵی ئێران ناو دەبەن بۆ كەمكردنەوەی ئەو گوشارانەی دوای توندبوونەوەی گەمارۆكانی ئەمریكا كەوتووەتە سەری.