نا پسپۆڕی پەرلەمانی كوردستان پەكدەخات

"سەرۆكی لیژنەی نەوت دەرچوی ئینگلیزیە‌و بڕیاردەری لیژنەی یاسا شارەزای وەرزشە"
پەرلەمانی کوردستان

ژیان: تایبەت

ماوەی حەوت مانگە پەرلەمانی كوردستان وەكو باڵاترین دامەزراوەی یاسادانان‌و چاودێری دەستی بەكاركردووە، لەكاتێكدا دۆسیە گەرمەكان بودجە، كێشەی نەوت‌و سكانداڵە ئابورییەكان لەدەوروبەری دەكوڵن، پەرلەمان نەك لێپیچنەوە ناكات، بەڵكو وەكو تەماشاكارێك سەیری دۆسیەكان دەكات‌و هیچ جوڵەیەكی نیە تەنانەت تێشیان ناگات؟ 

پەرلەمانی كوردستان خولی پێنجەمیەتی، ئەم خولەی پەرلەمان بەسروشتی خۆی هاوشێوەی هەموو خولەكانی دیكە پەرلەمانتاران لەسەر بنەمای تەوافوقی حیزبی سەرجەم لیژنەكانیان دابەشكردووە.

سەرچاوەیەك لەئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان ئەوەی بۆ ژیان باسكرد، لەخولی پێشوو تا ئێستا ئەوەی ئەنجومەنی وەزیران كێشەیەتی لەگەڵ پەرلەمانتاران ئەوەیە یەكەم بەنەفەسی حزبی‌و بەشكڵی موزایەدە مامەڵە لەگەڵ دۆسیەكان دەكەن، دووەم: ناتوانن هاوشانی حكومەت بەگوێرەی پسپۆڕی پرسیارەكانیان ئاڕاستەی حكومەت بكەن، بۆیە ئەوە بووەتە لەمپەری گەورە لەبەردەم مامەڵەی پەرلەمان‌و حكومەت، ووتی:"چەندین پرسیاری خولی پێشووی پەرلەمان هەن، تائێستا وەڵام نەدراونەتەوە".

لیژنەكانی پەرلەمان چۆن دابەش دەكرێن؟

پەرلەمان (15) لیژنەی هەمیشەیی هەیە كەلە(165) ئەندام پێكدێن بەپێی رێژەی نوێنەرایەتی لەپەرلەمان، ئەندامانی لیژنەكان دابەش كراون بەسەر سەرجەم فراكسیۆنەكاندا كەلە(108) ئەندامی پەرلەمان پێكدێن".

بەپێی ئەو پێوەر‌و ژمارانەی بۆ دابەشكردنی ئەندامانی لیژنەكان دانراون، فراكسیۆنی پارتی (69) ئەندام، یەكێتی (30) ئەندام، بزوتنەوەی گۆڕان (18) ئەندام، نەوەی نوێ‌ (12) ئەندام، كۆمەڵی ئیسلامی (11) ئەندام، یەكگرتوی ئیسلامی هەشت ئەندام، توركمانەكان شەش ئەندام‌و پێكهاتەی مەسیحیەكان نۆ ئەندامیان دەبێت‌و فراكسیۆنی ئازادیش دوو ئەندامی دەبێت.

بەهۆی پێشخسنی مەرجی دابەشكاری حزبی زۆرینەی لیژنەكانی پەرلەمان توشی كێشەی پسپۆڕی بوون

ساڵانە لیژنەكانی پەرلەمان بەگوێرەی بەركەوتەی كورسی لایەنەكان دابەش دەكرێن، واتە یەكەمجار دەبێت بزانرێت لایەنەكان چەند كورسیان هەیە بەگوێرەی كورسییەكان چەند سەرۆك‌و جێگر‌و بڕیاردەر‌و ئەندامیانم بەردەكەوێت، پاشان خاڵی دووەم كەپسپۆڕییە، بۆیە ئەم لیژنانە كاتێك دەكەونە مامەڵە لەگەڵ دۆسیەكان، بەگوێرەی قازانجی حیزبەكانیان هەڵی دەسەنگێنن.

عەبدوستار مەجید، سەرۆكی فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی لەكاتی دابەشكردنی لیژنەكان راگەیاند "دابەشكردنی لیژنەكان بەگوێرەی سیستمی سانتلیگۆ بووە، واتە زۆرترین دەنگ زۆترین لیژنە دەبات".

بەڵام ئەوەی لەلیژنەكان كەمتر حسابی بۆ كراوە پسپۆڕی ئەندام پەرلەمانی كوردستانە، لەكاتێكدا لیژنەكان كاریگەرترین هۆكارن بۆ لێپرسینەوە لەدەسەڵاتی جێبەجێكردن (حكومەت)‌و ئاشكراكردنی ئەو دۆسیانەی كەڕوودەدەن.

ئایا لیژنەكان بەگوێرەی پسپۆڕی دابەشكراون؟

بەگوێرەی بەدواداچونێكی ژیان، بەهۆی پێشخسنی مەرجی دابەشكاری حزبی زۆرینەی لیژنەكانی پەرلەمان توشی كێشەی پسپۆڕی هاتوون.

بەگوێرەی هەڵسەنگاندێك كەبۆ سیڤی پەرلەمانتاران كراوە، بەشێكی زۆری لیژنەكان پسپۆڕی خۆیان نیە.

بۆ نمونە (لیژنەی دارایی پەرلەمان كەیەكێكە لەلیژنە هەستیارەكان سەرۆكەكەی كەئێستا سەرۆكی پەرلەمانی كوردستانە دەرچووی یاسایە، جێگرەكەی دەرچووی زانستە سیاسیەكانە، بڕیاردەرەكەی شارەزایی لەسیاسەت‌و ڕاگەیاندن هەیە)، بەهەمان شێوە لیژنەی دارایی، لیژنەی سامانە سروشتیەكان (سەرۆكەكەی پسپۆڕی زمانی ئینگلیزیە، جێگرەكەشی بەهەمان شێوە هەمان پسپۆڕی هەیە)، لەم لیژنەیەدا (تەنها یەك پسپۆڕی بەرهەمهێنانی نەوتی تیایە) ئەویش لەلیژنەكەدا هیچ بەرپرسیارییەتیەكی وەرنەگرتووە، وەكو ئەندام كاردەكات تەنها لەبەر ئەوەی لەكەمەنەتەوەییەكانەو حیزبەكەی كورسی بەدەست نەهێناوە، ئەمە جگە لەوەی دوو دیبلۆمی ئاماری تێدان ئەوانیش (ئەندامن).

بەهەمان شێوە جێگری سەرۆكی لیژنەی دەستەی دەستپاكی پسپۆڕی وەرزشە، سەرۆكی لیژنەی كشتوكاڵ پسپۆڕی كاروباری شەریعەت‌و كۆمەڵایەتیە، بڕیاردەری لیژنەی یاسا كەبەدڵی پەرلەمان ناودەبرێت پسپۆڕی وەرزشە، بڕیاردەری لیژنەی كاروباری پێشمەرگە دەرچووی نەوتە‌و سەرۆكەكەی شارەزای سیاسی‌و ئێستا وەزیرە) ئەمە جگە لەلیژنەكانی دیكە كەپێكهاتەكانیان هەموو بەم شێوەیە دابەشكراون.

بۆچی پەرلەمان پاشكۆی دەسەڵاتەكانی ترە؟

ڕۆژی ١٨ی شوبات دەستەی سەرۆكایەتی پەرلەمان پێكهات كە٧ مانگ لەمەبەردەكات، لەماوەی ئەم حەوت مانگەدا كەلیژنەكانی پەرلەمانیش پێكهاتوون چەندین دۆسیەی گرنگ هاتوونەتە پێشەوە لەوانە (سكانداڵەكەی دانستی پترلیەم، دۆخی وەبەرهێنان‌و ئابوری كوردستان، بودجەی گشتی ساڵی ٢٠٢٠‌و پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر‌و بەغداد‌و پرسی نەوت) هەموو ئەوانە دۆسیەی چارەنوسسازن كەپەرلەمانی كوردستان هیچ بایەخێكی بۆ دانەناون لەئاستی سەرۆكایەتی‌و لەئاستی لیژنەكان، تەنانەت هیچ رۆڵێكی نیە وەكو باڵاترین دامەزراوەی یاسادانان، ئەمەش دەرئەنجامی ئەو دۆخەیە كەڕووبەڕوی پەرلەمان كرایەوە لەلایەن حیزبەكانەوە كەنەیانتوانی زۆترین پسپۆڕی بخەنە پەرلەمانەوە بۆیە ئێستا كەمن ئەو پەرلەمانتارانەی كەلەسەربنەمای ئەو پسپۆڕی‌و شارەزاییەتی هەیانە دەتوانن دۆسیەكان بجوڵێن، بەتایبەت لەم خولەی پەرلەماندا كەكاری پەرلەمانی ڕووبەڕی پرسیاری بووەتەوە پەرلەمان لەجوڵەكەوتووە تەنانەت یەك دۆسیەشی لەسەر حكومەت نەورژاندووە.

پارتی ئامانجیەتی لەماوەی تەمەنی حكومداری مەسرور بارزانیدا پەرلەمان نەتوانێت حكومەت توشی گۆشەگیری بكات

بۆچی پارتی پەرلەمانی والێكرد؟

پارتی زۆترین هەوڵی ئەوەبوو لەدوای ساڵی ٢٠١٣ وە شكۆی پەرلەمان بشكێنێت، چونكە لەدوای دروستبوونی گۆڕانەوە تێگەیشت ئەم دەزگایە دەكرێت سەر ئێشەبێت بۆ داهاتووی كاری حیزبی‌و حكومی كەئێستا زۆترینی بەدەست پارتیەوەیە، بۆیە خول بەخول پارتی لەماوەی ٨ ساڵی ڕابردوودا كاری لەسەر ئەوەكردووە بەشێوەی ناڕاستەوخۆ هەیمەنەی پەرلەمان بشكێنێت چاوترسێنی بكات، ئەویش بەشكاندنی پەرلەمانتاران‌و داخستنی پەرلەمان، هەڵمەتی ئیعلامی‌و سیاسی بۆ سەر پەرلەمان‌و موچەی پەرلەمانتاران، دروستكردنی كاندیدی نا پسپۆڕ.

ئامانجی پارتی وەكو دەسەڵاتی یەكەم لەكوردستان، لەماوەی تەمەنی حكومداری مەسرور بارزانی كەدیارنیە تا چەند ساڵی دیكە دەبێت، پەرلەمان نەتوانێت حكومەت توشی گۆشەگیری بكات، ئەم دامەزراوەیە توانا‌و دەسەڵاتی سنورداربكرێت بكرێتە دامەزراوەیەكی كارتۆنی ناچالاك كەی ویسترا بۆ ئەجێندا ئامادەكراوەن بەكاربهێنرێت، كەیش ویسترا بێدەنگ بكرێت، هەروەكو لەتەدارەكی حكومەت‌و سەرۆكایەتی هەرێم كردی.