هونەر‌و ئایین، دووانەی حیكایەتێكی جیاواز

ئایین هەمیشە لەهەناسەیەكی باڵاترەوە هەڵدەقوڵێ‌

ژیان: پێشڕەو حوسێن

بەشی یەكەم

بەپێی ئەو پێناسە باوەی كەمرۆڤی دیندار بۆ هونەری دەكات، هونەر ئەو جیهانە سنوردارەیە كەبەپێی باوەڕە دینییەكان بەرگ دەپۆشێ‌و هەرجۆرە خۆگۆڕین‌و دەرچوونێك لەو سنورەی ئایین بۆی دەكێشێت نەك بەهونەر دانانرێت، بەڵكو بەڕووی پێچەوانەی ئایین‌و بەخزمەتكاری نادانی‌و فسق‌و فیسادی كۆمەڵایەتیش ئەژمار دەكرێت، هەرچەندە ئەم دوو تێمایە لەسەر یەك رێڕەو كار دەكەن‌و لەپەیامدا بۆ تەزكییە‌و پاكبوونەوە هەن، بەڵام ئەوەی هونەر جیادەكاتەوە ئەو بیرەیە كەلەدەرەوەی بنەما‌و پەیڕەوە ئاینییەكان درێژە بەژیان دەدات‌و چەمكی (خودا‌و ئیبلیس) لەدەرەوەی رێڕەوە ئاینییەكەی وێنادەكاتەوە.

مەبەستی ئەم باسە ئەوەیە ئایین‌و هونەر بەپێی ئامرازە تایبەتییەكانی خۆیان پێناسە بكاتەوە‌و لەسایەی ئەم بینینەدا جیاوازیەكانیان بخاتەروو، هەڵبەتە رەنگە ئەوەندەمان بەس بێت كەبەپێی مێژووی پێكەوە ژیانی ئایین‌و هونەر‌و بەتایبەت لەرۆژئاوا، (سەدە تاریكەكان) بەڵگەی ئەوەبن، لەهەركوێ ئایین باڵادەست بووبێت دەستی خستۆتە بینەقاقای هونەر‌و كۆتوبەندی كردووە‌و لەقاڵبی خۆیدا تواندوویەتیەوە، بەڵام لەدوای رزگاربوونی هونەر لەم بەندوداوە، چیتر ئایین نەیتوانیوە ركێفی بكاتەوە‌و بەئازادی هەناسە دەدات، كەچی لەرۆژهەڵات لەژێر فرمانی دەوڵەتە ئایینەییەكان‌و لەكوردستانیش بەهۆی بێ ئاگایی، خەمناكانە هەناسەبڕكێی مانەوەیەتی. 

ئایینیەكان هەموو سەرباری جیاوازییەكانیان فرمانی ئیلاهین‌و مرۆڤی ئایینی دەبێت مووبەموو پەیڕەویان بكات

پەیامی ئایینی

ئایین بەگشتی لەكتێبە ئایینیەكانەوە شەرعیەت وەردەگرێت‌و پێش ئەوە، مێژووی ئایین مێژووی ئەفسانە‌و موعجیزەكانە، ئایینیەكان هەموو سەرباری جیاوازییەكانیان فرمانی ئیلاهین‌و مرۆڤی ئایینی دەبێت مووبەموو پەیڕەویان بكات‌و لەم میانەیشدا لێكدانەوەی زۆرینەیەكی دەسەلاتداری ئاینییە كەبەپێی خوێندنەوەی تایبەتی خۆی بۆ ئەو كتێبانە، دەبێتە بنەما‌و زاتیەت‌و تێڕوانینی تاكەكەسی رەت دەكاتەوە‌و تەنانەت زۆرجار بۆ سەلماندنی راستی خوێندنەوەكەی خۆی، دەكەوێتە قاتوقڕكردن‌و ئەنفال‌و .... كردنی كەمینەی بیروڕا‌و خوێندنەوە جیاوازەكان. 

پەیامی ئاینی هەرچەند لەو خاڵەدا كەرووی لەمرۆڤە لەگەڵ هونەردا یەكانگیر دەبنەوە، بەڵام دواجار هەموو خوێندنەوە‌و دونیابینییەكی جیاواز بۆ ژیان، لەروانگەی مرۆڤی ئاینیەوە لادانە لەو راستەڕێیەی تەنیا كتێبەكەی ئەوە دیاری دەكات‌و تاكە سەرچاوەی بینین‌و خوێندنەوەی ژیانە.

ئایین هەمیشە لەهەناسەیەكی باڵاترەوە هەڵدەقوڵێ‌و رێگە نادات  هیچ جیهانێك لەدەرەوەی حیكایەتەكانی بژی‌و هەناسە بدات. (گرێی ئادەم) خەتاكاریی‌و بێ منەتییە لەو هەموو نیعمەتە ئیلاهییە.

پەیامی هونەریی

هونەر كەلاساییكاری ژیانە لەرێگەی وێناكردنەوەی جیهان لەروانگەیەكی زەمینییەوە هەر لەبنەڕەتەوە دەلاقەیەكە بۆ بینینی جیاواز‌و لەسەر بناغەی وێرانكردنی هەرجۆرە بینن‌و پەیامێكی چەقبەستوو كاردەكات‌و هەمیشە لەهەناوی ئەو جیهانەوە خۆی بنیاددەنێتەوە كەهەر خۆی وێرانی كردووە‌و بەپێی رێڕەوەی مێژووی پەرەسەندن‌و گەشەكردنی بیری مرۆیی ئەویش هەردەم لەبەرگێكی نوێدا دەردەكەوێتەوە، هەرچەند بەشێكی زۆری بوونی لە(سرووش)ەوە سەرچاوە دەگرێت، بەڵام (سرووشی هونەریی) دەبێتە خولقێنەری ئەو جیهانەی مرۆڤ دروستی دەكات نەك ئەو جیهانەی ئایین بۆی وێناكردووە، (گرێی ئادەم) ستەملێكراوی‌و مەینەتی ناڕەوای ژیانە بەسەر شانیەوە پرۆمیسەیەكی بەندكراوە، ئۆدیبێكی چارەرەش، سیزیفێكی ماڵوێران، نەفرتلێكراوێكی ئەبەدییە‌و هەر لەئەزەلەوە مۆری یاخیبوون‌و تاوان لەنێوچەوانی هەڵكۆڵراوە، تاوانی دەستبردن بۆ دانایی، یاخیبوون لەفرمانەكان، ئادەمی لەناو باخەكانی هونەردا وێنەی ئەو پاڵەوانەیە كەلەیەقین‌و كەماڵیشدا تەزووی گومان‌و ناتەواویی گەردوون گەنگڵی دەدات، هاملێتێكە سەرگەشتە‌و سینەسۆزان، لەناو چەرخی گەردوندا پلیشاوە‌و داكرماو، لەوەلوەلەی مەخلوقدا سەوداسەر‌و سەرگەردان. لەگۆشەنیگای فرەرەنگی هونەرەوە، پاڵەوانی واقیعی‌و خەیاڵی، هەردوو (نینا) بین یان (كلۆف)، زادەی ئەقڵی (چیخۆف) بین یان ئەندێشەی (بیكێت)، (ئیبسن) وێنەی كێشابێتین یان (پیتەر هاندكە)، هەمان ئەو ستەمدیدە بەشمەینەتەین كەستەمێكی لەمێژینە مرۆڤبوون‌و فەنابوونی بەچارەمانەوە نووسیوە.  

هەر لەسەرەتاوە حەوای پێشكەشكراو دەبێتە هۆكارێك بۆ حەواندنەوەو ئارامی بەخشین بەئادەم

حیكایەتی ئاینی

ئادەم هەست بەتەنیایی دەكات، ژیانی ژێر سێبەری دارستانەكانی فیردەوس، هەڵقوڕاندنی شەرابەن تەهورا‌و خواردنی بەری گشت درەختەكانی، ئەو تەنیاییەی بۆ پڕناكەنەوە كەلەناخیدا دەسوتێ، خوداوەندی میهرەبان بەزەیی بۆ ئەم مەلائیكەتەی خۆی دەجوڵێ‌و دەست دەبات‌و لەئێسقانی سینەی ئادەم، لەناو تەنهاییە قوڵەكەی ئادم خۆیەوە، خاتوو حەوای پێشكەش دەكات، هەر لەسەرەتاوە حەوای پێشكەشكراو دەبێتە هۆكارێك بۆ حەواندنەوەو ئارامی بەخشین بەئادەم، كەچی هەر زوو دیسان هەستكردنی بەتەنیایی دەیتەنێتەوە‌و لەسێوەكانی سەر سینەی خاتوو حەوا وەڕس دەبێت، حەوا كەبێ وەفایی‌و سەرەڕۆیی هاوژینەكەی دەبینێ لەگەڵ ئیبلیسی لەنور خولقێنراو دەست تێكەڵ دەكات‌و ئەم دووە نەخشەی ئەوە دەكێشن، ئادەمی تاقانەی خودا، لەبەرچاوی میهرەبانی رەش بكەن‌و نافرمانی‌و لەخۆبایی بوون‌و یاخیبوونی ئادەمی بۆ دەربخەنەوە.

خودا لەناو هەموو نیعمەتەكانی فیردەوسەكەیدا تەنیا بەری میوەیەك لەئادەم حەرام دەكات، ئەمە دەبێتە دەستگەمەی ئیبلیس‌و بەگوێی خاتوو حەوادا دەچپێنێ بیخاتە مێشكی ئادەمەوە كەئەو میوەیە وەك خودا دانا‌و مەزنی دەكات‌و خودا ئیرەیی بەبەختەوەری وی دەبات كەرێگە نادات لەو میوەیە بخوات. ئادەمی خڵەتێنراو، دەست دەبات‌و لەبەری میوەی حەرام كراو قەپاڵێك دەدات. ئەمە دەبێتە مایەی ئەوەی خودا  سزای بدات..و...  

حیكایەتی هونەری

بەپێی دوا پەیامی ئاسمانی، یان دوا كتێبی ئاسمانی، مرۆڤ لەئاكامی نافرمانی‌و ملكەچ نەبوونی بۆ ئیرادەی ئیلاهی لەپێگە‌و مەقامی ئاسمانیانەی داماڵراوەو بۆ تاقیكردنەوە‌و گەڕانەوەی ئەبەدی رەوانەی زەوی كراوە. مرۆڤ بەتۆمەتی بەدەستهێنانی دانایی وەك تاوانبارێك دادەبەزێتە ناو زیندانەكەی، بەدرێژایی مێژووی ژیانی لەسەر زەوی لەڕێگەی پەیامبەر‌و رێبەرە ئاسمانییەكانەوە دەخرێتەوە سەر ئەو رێگەیەی لەئاسمانەوە بۆی رەوانە دەكرێت، ئەم یاخییە دیسانەوە لەسەر زەوی دەكەوێتە رازاندنەوەی زیندانەكەی، ئاپارتمانت‌و پرد‌و ئاسمانبڕ‌و ئاسماندڕ‌و كەشپێو دروست دەكات‌و لەسایەی پێكەوەژیانێكی ساختە هەناوی زەوی كرمۆڵ دەكات‌و لەهەمووكات زیاتر لەلێواری كۆتایی تاهەتایی نزیك دەبێتەوە، ئاین كەچیتر ئەفسونی خۆی دۆڕاندووە‌و هزر‌و بیری زەمینی فرمانڕەوایی دەكات ناتوانێ وەك هەمیشە ئەم گەڕیدەیەی زانین كۆتوبەند بكات‌و بەموعجیزە‌و ئەفسونی خۆی ئەم یاخییە رام بكاتەوە. لەئاكامدا خواوەندی ئاسمانان كەدەبینێ ئەو بوونەوەرە هەمان ئەو ئادەمە یاخیەی هەمیشەیە، بەبەرقی قین‌و بروسكە‌و شەپۆلانی توڕەیی خۆی، ماڵوكاشانەی تێكدەنێ‌و نوقمی مەرگی تاهەتایی دەكات. لەم رۆژەدا ژیان بۆ هەمیشە لەسەر زەوی دەكوژێتەوە. ئیدی بەهەشت‌و دۆزەخ لێرەوە دەبنە نشینگەی مرۆڤ، شەڕەنگێزان بۆ ئاگر‌و ساڵحینیش بۆ دارستان‌و كانیاوەكانی بەهەشت. مرۆڤی گوێڕایەڵ دەگەڕێتەوە ماڵی یەكەمینی‌و ئادەمی یاخی بۆ دۆزەخ....

ئەم یاخییە دیسانەوە لەسەر زەوی دەكەوێتە رازاندنەوەی زیندانەكەی

رێگای ئاینی
ئەم راستەڕێیە هەرگیز بەلای چەپدا لانادات‌و موستەقیم دەگرێ‌و ئەوەی لێی لابدات مولحید‌و كافر و... 

ئەوەی ئەم سیراتەلموستەقیمە هەڵدەبژێرێ كتێبی ئاسمانی بەسەرجەم تەفسیر‌و لێكدانەوە جیاوازەكانیەوە، جارێكیتر بۆ مرۆڤی نەخوێنەوار دەبێتە چرای رێ‌و بێ ئەم كتێبە تاریكەڕێ دەبڕێ مرۆڤ. هەموو نیشانەكانی هاتوچۆی سەر ئەم رێگەیە لەئاسمانەوە دابەزیون، ئەوەی سەرپێچی ئەو رێنماییانەی هاتوچۆ بكات، تەنیا بەغەرامە رزگاری نابێت بەڵكو دوای گەیشتنە كۆتایی تاریك‌و نادیاری رێگە، ئاگردانی دۆزەخ لەتاوانەكانی دەیشواتەوە. پاك‌و بێگەردە ئەوەی لانادات‌و لەڕێبەدەریشە ئەوەی بۆ بینینی تاكە درەختی قەراغ رێگە‌و حەوانەوەی بەر سێبەرێ ملی رێگە بەردەدات.