هونەر‌و ئایین، دووانەی حیكایەتێكی جیاواز


ژیان: پێشڕەو حسێن

بەشی دووەم‌و كۆتایی

رێگای هونەری

 بەچەپە رێ‌و كوێرەڕێكاندا تێدەپەڕێ‌و لەراستایی حەقیقەتدا، تۆی گومانێكی قوڵ دەچێنێ‌و هەرگیز یەقین ناچنێتەوە، رێبازێكی دیاریكراو نییە بۆ پەیڕەوكردن، ئەندام‌و لایەنگر‌و مورید‌و قیبلەی نییە، هیچ لەتولەڕێكانی ناچنەوە هیچ باخێكی فیردەوس، هیچ هێمایەكی هاتوچۆی لێ نییە تەنیا شوێنی پەڕینەوەی بیری نوێ نەبێ، پڕدڕك‌و داڵە‌و گوزەركردن بەم رێگەیەدا پێی بریندار‌و دڵێكی پڕ شەوق‌و ئومێد جێدەهێڵێ.

ئەوەی ئەم رێگایە هەڵدەبژێرێ بەشمەینەتە‌و تاهەتا بەكولەمەرگی دەژی كەچی دەروونی پڕنوور‌و دڵی پڕجۆشی ژیانە.

گرێی ئۆدیب وەك یەكەمین یاخیبوونی نمایشیانە

پاش جەنگی یەكەمی ئادەم‌و خودا، ئۆدیب یەكەم نمونەی ئایدیاڵی دونیای نمایشە كەورگیراو لەگرێی سوقرات، جامە ژەهری حەقیقەت دەنۆشێ كەكوێرەوەرییە، دەبێتە سومبولی دواهەمین یاخی مێژووی مرۆڤایەتی كەسەرچاوەی ژیانی لەئەفسانە‌و حیكایەتێكی تەواو زەمینیانەوە هەڵدەقوڵێ. پادشایەكی زانا‌و بوێر، كەهەم رزگاركاری گەلە لەدەست پرسیاری ئەبولهول‌و هەم خۆبەختكردووی رزگاریی زەمینییەكانە لەدەست تاعوونی گومان.

پاش جەنگی یەكەمی ئادەم‌و خودا، ئۆدیب یەكەم نمونەی ئایدیاڵی دونیای نمایشە كە وەرگیراوە لەگرێی سوقرات

پادشای چاكەكار لەبەردەم هەیوانی كۆشكەكەیدا لەمەرگ‌و قاتوقڕ‌و ئاگر‌و دووكەڵی ئەو تاعوونە دەڕوانێت كەیەخەی گەلەكەی گرتووە، دەستی نزا بۆ ئاسمان بڵند دەكات‌و ئاسمانیش لەمەڕ پاكبوونەوەی گەلەكەی داوای خوێنی لێ دەكات؛ پاشایەكی مەزن خوێنی بەناحەق رژاوە‌و دەبێ بكوژەكەی بكوژرێتەوە تا ئەو بەڵا ئاسمانییە لەگەردنی شارەكەی ببێتەوە، پاشای لاو سوێند دەخوات گەر ئەوكەسە خودی خۆشی بێت دەبێت سزای ئەم تاوانەی بداتەوە، لەئاكامی گەڕانی بێباكانەیدا شایەتیەكان دەبنە بەڵگەی حاشاهەڵنەگری ئەوە راستیەی ئەو پیاوەی لەرێگەی دڵف لەبەر بێحورمەتی لەگەڵ پیاوەكانیدا دەكەونە بەر زەبری شمشێرەكەی باوكی خۆی بوەو دواجار پیشبینی‌و دونیابینی ئاسمان راستە كەدەبوو باوكی خۆی بكوژێت‌و ببێتە هاوسەری دایكی.. ئەم راستییە ئۆدیبی بێچارە ناچارانە بەدرێژایی ژیانی بەكۆڵیەوە بووە‌و نەیبینیوە‌و لێی هەڵاتووە، دواجار لەحەسرەت مەرگی خۆشەویستەكەی پادشای چاكەكار كوێری هەڵدەبژێرێ كەنەیبینی ژیان جگەلەوەی لەنێوچەوانی ئادەم نوسراوە سەفەرێكە لەمناڵدانی جۆكاستای دایكەوە بۆ هەناوی مەرگ‌و فەنابوون..

پادشا كەهەر دوێنێ سەروەری مەملەكەتەكی بوو، كوێر‌و سەرگەردان‌و ریسوا‌و تاوانبار سزای هەڵاتنی لەچارەنوسێك دەداتەوە كەهەرگیز خۆی هەڵی نەبژاردووە..
لێرەدا دەتوانین بەئاسانی خاڵە هاوبەشەكانی نێوان ئەم بەسەرهاتە زەمینییە لەگەڵ یەكەم دیرۆكی ئاینی بدۆزینەوە؛

گرێی ئادەم؛ گرێی باوك

گرێی ئۆدیب؛ گرێی باوك

پەیامی شانۆنامەكە ناچاریی‌و چارەڕەشی مرۆڤە كەچەند دانا‌و مەزن‌و چاكەكاریش بێت هەر دەبێت كۆیلەی مەرگ بێت..

سزای ئاسمان بۆ هەر دوو ئەو یاخیبوانە، ئادەم‌و ئۆدیب، مەرگە‌و فەنابوون. ئۆدیب ئەوەی بەناوی ژیانەوە لەسەرشانی ماوە‌و رەتكردنەوەی خۆكوشتنە وەك جۆكاستا، هەڵقوڕاندنی جامە ژەهراوی پەشیمانییە، پەشیمان لەوەی كەئاكام پلیشاندنەوە‌و سوتاندنی ئادەمی بێت لەكورە‌و گڕكانەكانی تۆڵەی خوداوەندا، كەواتە بۆ خودا لێ ناگەڕێ خۆی لەچارەی خۆی بگەڕێت، بۆ دەبێت ئەوەی ئەو لەچارەی دەنوسێت هەر مەرگ بێت.

بە هەمانشێوە ئۆدیب هاوشێوەی قابیل لەچارەنووسی رادەكات‌و ئەوەی لەئاكامی هەڵاتن دەیچنێتەوە تاوانە، تاوانی كوشتنی باوك، وەك تاوانی كوشتنی برا، پێشتر ئاسمان بۆ هەر دوویانی نوسیوەتەوە‌و هەڵاتن لەئاكامدا داوی مەرگ‌و ریسواییە.

مرۆڤی كورد لەم دوو دەیەی كۆتایی ژیانی سەر زەویدا لەلایەك سومبولی بەرخودانە بەرامبەر بەدڕندەترین تاریكبیری سەدە

مرۆڤ تاوانبارە بەهەوڵدان بۆ زانین‌و چەشنی سوقراتی شەهید، ئۆدیبیش لەزانین راناكات‌و خۆی لەحەقیقەت ناشارێتەوە گەر تەنانەت مەرگ‌و فەنابوونی خۆشی لەدوا بێت

گرێی  مرۆڤی ئەمڕۆیی وەك دواهەمین یاخی 

مرۆڤی ئەمڕۆیی لەروانگەی مێژوو‌و هونەر‌و زانستیشەوە، ئەو جۆرەی رەبی ئەنواعە كەناوسكی زەوی هەڵدەلوشێ‌و رووی ئاسمان بەدوكەڵی كارگە زەبەلاحەكانی رەش دەكات‌و زەوی بەرەو نغرۆبوونی هەتایی دەبات، نیشانەكانی ئاخرزەمان دەركەوتوون‌و زەوی بەپێی گریمانە زانستییەكان لەمەرگی خۆی نزیك دەبێتەوە. تا هەنوكە زانست نەیتوانیەوە مرۆڤ لەداوی ئەم فەنابوونە رزگار بكات یان مژدەی نەمریی‌و ئەگەری مانەوەی ئەبەدی لەم سەر زەویە بداتە نەوەكانیشی، ئایین‌و هونەریش لەبازنەی مێژووی خۆیاندا دەخولێنەوەو لەپەناو سێبەری زاراوەی نوێ‌و خەیاڵی نوێدا خۆیان دەشارنەوە.

مرۆی ئەمڕۆیی لەهەمیشە زیاتر لەبازنەی ژیانی باو‌و لەهەناوی بەهەشتە زەمینیەكەیدا لوول دەخوات. لەم ئاستەدا‌و بەپێی ئەو جۆرە سادیزمە ئاینییەی لەرۆژهەڵاتدا قوڵپ دەدات، مرۆڤی رۆژهەڵاتی لەمڕۆدا لەكورەی تاریكبیری‌و كەونینە كەلتوری خۆیدا دەسوتێ.

كوردستان كەپنتێكی گرنگی ئەم ناوچەی تاعوونەیە، مرۆڤی كوردیش كەدوا مرۆڤی بێ چارەنوسە، لەهەنای بێ ئاگایی‌و كۆنەپەرستیدا هەردوو، بێباك لەو ئاگرەی كورەی خۆكوژی كەلەسەر زەوی داگیرساوە، دەیەوێت لەگەڵ ئۆدیبێكی بێدەنگدا بەسەرەوە دیسان وەك ئەوەی لەچارەی نوسرابێت خۆی فڕێ بداتەوە ناو ئەم كورەیە‌و سەدەیەكیتر بەدیار سارێژبوونی زامەكانیەوە كڕنووش بۆ رۆژێكی وەها بباتەوە، ئەو رۆژەی كەبێباكانە جامی ژەهراوی حەقیقەت هەڵقوڕێنێ‌و بەرووی مێژوی خۆیدا هەڵشاخێتەوە‌و مێژوویەكی نوێ بنوسێتەوە، لەسفری گەڕانەوە بۆ مرۆڤدۆستی‌و برادۆستییەوە دەست پێ بكاتەوە.

پادشا كەهەر دوێنێ سەروەری مەملەكەتەكی بوو، كوێر‌و سەرگەردان‌و ریسوا‌و تاوانبار سزای هەڵاتنی لەچارەنوسێك دەداتەوە كەهەرگیز خۆی هەڵی نەبژاردووە

هاوتەریبی بەسەرهاتی مرۆی ئایینی‌و مرۆی ئەمڕۆیی‌و نەگۆڕی چارەنوسی هەردوو كەمەرگە‌و فەوتان لەو شوێنەدا لەیەك دەترازێ كەپرسی مرۆی ئەمرۆی كوردیی دێتە گۆرێ، ئەو مرۆڤەی لەدوا هەناسە‌و دوا قوڵپی ژیانی ئەم زەمینەدا، هێشتا لەداوی چارەڕەشی رزگاری نەبووە‌و نەیتوانیوە بوونی خۆی تەنانەت بەخودی خۆی بسەلمێنێ.

لە كۆتاییدا، دەبینین، سەرباری جیاوازی لەحیكایەت‌و پەیام‌و رێگەكانیاندا، ئایین‌و هونەر لەم پارچەیەی ژیانی سەر زەوی كەكوردستانە دووجۆر مرۆڤیان دروست كردووە، مرۆڤێك تا هەنوكەش لەوباوەڕەدایە چەند نەزانیش بێت خودا دەتوانێت ژیانی لەسەر زەوی بۆ هەموار بكات‌و مرۆڤێكیش كەلەوباوەڕەدایە ئەوە مرۆڤ خۆیەتی دەبێت چارەنوسی خۆی بەدەستی خۆی بنوسێتەوە.

كوردبوون، دوا سزا

لە هەنوكەدا‌و بەروانین لەئاستی گەشەی هزر‌و بیری مرۆیی لەجیهاندا، بەبەراورد لەتەك ئاستی ژیانی كۆمەڵایەتی‌و گەشەی زانستی جیهانی، مرۆڤی كورد بەقوڵبوونەوە لەو حوكمڕانییەی مرۆڤەكانی جیهان لەدەوروبەری پیادەی دەكەن، دەتوانێت لەخاڵێكدا كۆی ئەو حوكمڕانیە كۆبكاتەوە كەئەویش مەرامی جۆردۆستی‌و خۆشەویستی نێوان تاكەكانی سنوری ئەو حوكمڕانیانەیە بەدەوڵەتەكانی دراوسێشیەوە.

گرێی مرۆڤی كورد لەئێستادا‌و بێشەمانە‌و بێباكانە، رەتكردنەوەی بەرامبەر‌و خۆكوژی‌و جۆرێكە لەبراكوژی مۆدێڕن كەتا ئێستا جیهان بەخۆیەوە نەبینیوە، ئەم گرێیە گرێی نەبوونی خۆشەویستی نیشتیمانە لەپێش ئەوەی گرێی خۆكوژی بێت.

مرۆڤی كورد لەم دوو دەیەی كۆتایی ژیانی سەر زەویدا لەلایەك سومبولی بەرخودانە بەرامبەر بەدڕندەترین تاریكبیری سەدە‌و لەلایەكیتریش نمونەی خۆكوژێكی سەمەرەیە كەلەبەرامبەر هەموو ئەو چاوانەی وەك ئایدیاڵی ئازایەتی تەماشای دەكەن خۆی بەرەو كەندەڵانی نەزانی‌و خۆكوژی گلۆر دەكاتەوە، ئەمەش هاوتای هەمان وێنە كۆنەكەی مرۆڤە لەمێژووی هونەر‌و بەتایبەت نمایشدا كەوێنەی پاڵەوانە لەژێر هەرەسی داڕمانی مۆڕاڵ‌و بەندوبالۆرەكانی ئایین.