پاسەوانانی ئایەتوڵا

"دەربارەی رەهەندی مەزهەبیی‌و كاریگەرییەكانی حەشدی شەعبیی لەعێراق"

ژیان: بەرزانی مەلا تەها

سەردەق

 لەراستیدا، تەفروتونابوونی رژێمەكەی سەدام حوسێن لەساڵی 2003،  زەمینەی بۆ دەركەوتنی چەندین رێكخراوو گروپی چەكداریی مەزهەبیی شیعە خۆشكرد، كەلەبنەڕەتدا، زادەی ئەو قەیرانە تایفیی‌و ململانێ توندەی نێوان سوننەو شیعەبوون، كەرووداوەكانی پاش ساڵی 2003 سەپاندیان بەسەر دۆخی سیاسیی عێراقدا، بەو پێیەی سوننەكان گڵۆڵەیان كەوتە لێژیی‌و رۆڵ‌و كاریگەرییان بەهۆی زاڵبوونی زۆرینەی شیعەوە قارسكرا. لێرەدا، بەدیاریكراوی، مەبەستمان لەو رێكخراوو میلیشیا شیعانەیە، كەلەسەر دەستی پارتە شیعەگەراكان دامەزران‌و خۆیان خزاندۆتە ناو دامەزراوە سەربازیی‌و ئەمنییەكانی دەوڵەتی عێراق.

لەبنەڕەتدا، حەشدی شەعبیی گروپێك میلیشای شیعەگەرابوون بۆ بەرپەرچدانەوەی مەترسییەكانی داعش‌و تۆڵەكردنەوە لەسوننەكان

جوڵانەوەی چەكداریی شیعە لەقۆناغی حوكمڕانیی حیزبی بەعسدا گەشەیكرد، بۆ نمونە فەیلەقی بەدر لەهەشتاكاندا وەك باڵی چەكداریی ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامیی لەعێراق لەسەروبەندی جەنگی ئێران – عێراقدا چالاكییەكانی لەتروقیدابوو. لەلایەكی ترەوە، پاش هاتنی داعش‌و دروستبوونی مەترسیی گەورە لەسەر شیعەو مەزارە پیرۆزەكانیان، "حەشدی شەعبی" بەفەرمانی مەرجەعیەتی باڵای شیعەی عێراق بەرێبەرایەتیی ئایەتوڵا عەلی سیستانیی دامەزرێنرا، كەئەوكات سوپای عێراق بەهۆی هێرش‌و پەلامارەكانی داعشەوە گورچكی بڕابوو، هێزو هەرەكەتی لەدەستدابوو، ئەم سوپایە بەهۆی هەڵاتنی لەبەردەم داعشدا لەشاری موسڵ چیتر جێگەی متمانە نەبوو، بۆیە مەرجەعیەت بڕیاریدا ئەم هێزە نانیزامییە دروست بكات وەك بەربەست‌و ئاستەنگێكی گەورە لەبەردەم پێشڕەوییەكانی داعش‌و هێڵێكی بەرگریش بێت بۆ ئەو مەترسییانەی، كەرووبەڕووی شیعەكانی عێراق ببێتەوە، چونكە لەم ناوچەیەدا بەتایبەت لەعێراق رەوتە تیرۆریستییەكان لەناوچە سوننەنشینەكانی عەرەبی سوننەوە سەرچاوە دەگرن. 

داعش وەك مۆدێلی نوێی دەوڵەتی ئیسلامیی 

 لەپاش كەوتنی موسڵ لە10ی یۆنیۆی 2014‌و، داڕمانی سوپای عێراق لەچەند پارێزگایەكی عێراقییدا، (ئەبوبەكر بەغدادیی) وەك ئەمیری رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامیی لەعێراق‌و شام لەمزگەوتی گەورەی شاری موسڵ دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامیی راگەیاند، خۆشی وەك (خەلیفە)ی مسوڵمانان ناساندو، داواشی لەخەڵكی كرد ئامادەكاریی بكەن بۆ چەسپاندنی پایەكانی دەوڵەت‌و، بەدیهێنانی ئەو (خەون)ەی، كەلە كۆتایی هاتنی خیلافەتی ئیسلامییەوە لەساڵی 1924ەوە لەچاوەڕوانییدا بوون. لەم قۆناغەدا، ئەفسەرە بەعسییەكان‌و رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامیی سەرەداوی پەیوەندیی لەنێوانیاندا دروستبوو سەبارەت بەدامەزراندنی دەوڵەتێك، كەگوزارشت بێت لەهاوڵاتیانی سوننە لەعێراق‌و سوریا، ئەوكاتیش ئایدۆلۆژیای ناسیۆنالیزمی بەعسیی تایبەتمەندییەكانی لەدەستدابوو، نەیدەتوانی خۆی رێك بخاتەوە، ئەمەش بەهۆی میراتی تفتوتاڵی دەوڵەتەكەی سەددام حوسێن، ئیدی ئایدۆلۆژیایەك بەهێزەوە خۆی سەپاند، كەبریتی بوو لەسەلەفیزمی جیهادیی لەعێراق، كەدژایەتییەكی ئاشكرای شیعەو میراتە سەركوتكارییەكانی ئەوانی دەكرد لەدەوڵەتەكەی مالیكیی‌و نفوزی ئێرانییدا، هەروەها دژایەتیی هەژموونی رۆژئاواییان دەكرد، بەتایبەت هەژموونی ئەمەریكیی.

هەروەها رێوشوێنەكانی یاسای "ریشەكێشكردنی بەعس" وایكرد فەرماندە سەربازیی‌و ئەمنییەكان یان بۆ دەمارگیرییی خێڵەكیی بگەڕێنەوە، یانیش رێچەكەیەكی نوێ بگرنەبەرو ئەزموون‌و توانای خۆیان لەرێگەی یاخیبوونی جیهادییەوە بەگەڕبخەن. شایەنی باسە، ئەزموونە جیهادییە لۆكاڵییەكان، كەلە حەفتاكانی سەدەی بیستەمدا هەڵایسان، لەبەدیهێنانی رووخاندنی سیستەمە سیاسییەكان‌و تێكوپێكدانی دەوڵەتی مۆدێرن‌و چەسپاندنی دەوڵەتی ئیسلامیی شكستیان هێنا، بۆیە رەوتە جیهادییەكان بۆ بەردەوامیدان بەئەزمووونی جیهادییان چەمكی (جیهادی هەماهەنگیی)ان هێنایە بەرباس، بەتایبەت لەئەزموونی ئەفغانییدا لەسەروبەندی داگیركاریی سۆڤیەتییدا، ئەوكات ئەولەویەت بەلای جیهادییەكانی ئەفغانستانەوە (دەوڵەت) نەبوو، لەئەزموونی ئەفغانییدا "جیهادییە قوتبیەكان"‌و "جیهادییە وەهابیەكان" ئاوێتەی یەكتریی بوون، یەكەم سەر بەقوتابخانەی سەید قوتب‌و، دووەمیش سەر بەبانگەوازی وەهابیی. بەڵام لەمۆدێلی دەوڵەت لەفۆرمی داعشییدا تێڕوانینەكان سەراوبن دەبنەوەو، خوێندنەوەی نوێ‌و چەمكی نوێ دێنە ئاراوە، دەوڵەت بەمۆدێلی داعش لەسەر بنچینەی دەمارگیریی خێڵگەرایی پۆست دەوڵەت سەریهەڵدا بەئامانجی دۆزینەوەی شوێنێك لەچوارچێوەی دەمارگیرییە خێڵەكییە بەربڵاوەكان لەعێراق، پاشتریش دەستكردن بەپرۆسەی تواندنەوەی بەكۆمەڵی ئەو دەمارگیرییانە‌و بەرهەمهێنانی دەمارگیرییەكی سیاسیی – تایفیی "عێراقیی – سوننیی"، كەلە سەرهەڵدانیدا پتر بەمۆدێلی دەوڵەتی مۆدێرن دەچێ، كەخێَڵ – ئایین، یاخود رەگەز – تایفەی پێكڕا كۆكردۆتەوە. الدولە الاسلامیە والجهاد فی زمن الحداپە "قرا‌وە فی المفاهیم والتجارب المعاصرە": حمزە المصگفی، المركز العربی للابحاپ ودراسە السیاسات، مجلە تبین، ص 157، 160.

دروستبوونی داعش لەعێراق‌و سەركەوتنە خێراكانی، دەگەڕێتەوە بۆ پشتوانییەكانی سوننە، بەتایبەت لەناوچە سوننەنشینەكان، ئامانج لەم پشتیوانییە دامەزراندنی قەوارەیەكی سەربەخۆبوو بۆ سوننەكان، چونكە لەپاش ساڵی 2003وە، سوننەكان، لەلایەن شیعەكانەوە كەوتبوونە بەرپەلامارو ستەموزۆری گەورە لەلایەن میلیشیا شیعەكانەوە دەرهەقیان ئەنجامدرا. پێشتر سوننەكان لەچوارچێوەی چەندین رێكخراوی چەكداریی‌و بەناوی مقاوەمەوە بەگژ هێزە بیانییەكان‌و هێزە ئەمەریكییەكاندا چوو بوونەوە، ئەم هەنگاوانە هەوڵێك بوون بۆ گێڕانەوەی ئەو قورساییە سیاسییەی، كەسوننەكان لەقۆناغەكانی پێشتری دەوڵەتی عێراقدا هەیانبوو، كەبەهۆی روخانی رژێمەكەی سەددامەوە لەدەستیاندابوو.

حەشدی شەعبیی وەك خۆرەی داعش


هێرشەكانی لەساڵی 2014‌و داگیركردنی شاری موسڵ‌و جوگرافیایەیەكی بەرین لەخاكی عێراق، هێزە عێراقییەكانی تووشی پەرتەوازەبوون كردو سوپا نەیتوانی لەبەردەم شاڵاوەكانی داعشدا خۆی بگرێت‌و بەشێوەیەكی دراماتیكی هێزە نیزامییەكان دوچاری شكستێكی ئابڕووبەرانە بوونەوە. بەم هۆیەوە مەرجەعیەتی باڵای شیعە لەعێراق بەرێبەرایەتیی ئایەتوڵا عەلی سیستانیی لەفەتوایەكدا "جیهادی كیفائیی" راگەیاند، بەمپێیە هێزەكانی حەشدی شەعبیی بەفەرمانی "نوری مالیكی" دامەزرێنرا، رێبەرایەتیی ئەم هێزانەش درایە دەستی "هادی عامری"، ئامانج لەدروستكردنی ئەم هێزانە بەرپەرچدانەوەی مەترسییەكانی داعش بوو. هەردوو سەرۆك وەزیرانی عێراق "نوری مالیكی، حەیدەر عەبادی" وەك پشتیوانیی لەفەتوای مەرجەعیەت مۆركی یاساییان بەسەر ئەم هێزەنەدا بڕیو لەناو هێزە چەكدارەكانی عێراقدا جێگەیان كردنەوە.

لەبنەڕەتدا، حەشدی شەعبیی گروپێك میلیشای شیعەگەرابوون بۆ بەرپەرچدانەوەی مەترسییەكانی داعش‌و تۆڵەكردنەوە لەسوننەكان، چونكە لەتێڕانینی ئەواندا هێرشەكانی داعش لەناوچە سوننەنشینەكانەوە سەریهەڵداو سوننەكانیان بەبەرپرسیار لەم هێرشانە لەقەڵەمدا، بۆیە هەرزوو بەتوندی كەوتنە رەتدانەوەی هێرشەكانی داعش‌و پاڵپشت بەكۆمەكی هێزە بیانییەكان بەتوندترین شێوە وەڵامیان دانەوە، هەروەها پاش ئازادكردنی ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی داعش كەوتنە كۆچپێكردنی زۆرەملێی سوننەكان، لەپاڵ دەیان رێوشوێنی تر دەرهەق بەناوچە سوننییەكان، بەتایبەت لەساڵانی 2014-2016. حەشدی شەعبیی لەچوارچێوەی تێڕانینە مەزهەبیی‌و دەمارگیرییەكانیدا لەناوچە سوننەنشینەكاندا كەوتنە لێدان، جەزرەبەدان، كوشتوبڕ، تاڵانیی، سوتاندن‌و روخاندنی هەزاران ماڵی سوننە.

حەشدی شەعبیی بەسەرجەم ئاڕاستەو یەكەو گروپە چەكدارییەكانیەوە لەروانگەی ئینیتیمای مەزهەبیی‌و رۆحییەوە سەر بەویلایەتی فەقیه‌و رێبەری باڵای كۆماری ئیسلامیی ئێران ئایەتوڵا "عەلی خامەنەئیی"ن


دەستەی هێزەكانی حەشدی شەعبیی لەچەندین گروپ‌و میلیشیای جۆراوجۆر پێكهاتوون، كەسەرجەمیان بەزەقی نەخشی مەزهەبیی شیعەیان پێوە دیارەو 61 گروپی چەكداریین، لەدیارترینیان " رێكخراوی بەدر، جوندولئیمام، فیرقەی عەباسیی، جەیشی موختار، كەتیبەی عیماد موغنیە، لیوای مونتەزەر، كەتائیبی فەتح، كەتائیبی قاریعە، كەتائیبی جەمعیەی ئالوبەیت، كەتائیبی وەعدوڵا، حیزبوڵا، كەتائیبی ئیمام عەلی، كەتائیبی ئەبولفەزڵ ئەلعەباس، بزووتنەوەی نوجەبا..." لەپاڵ دەیان میلیشیای تر، كەهەر یەكەو سەر بەئاڕاستەیەكی دیاریكراوی ناو مەرجەعیەتی شیعەیە. هەریەكێك لەم میلیشیاو گروپانەی حەشدی شەعبیی كەناڵی ئاسمانیی‌و میدیای تایبەت بەخۆیان هەیەو سەربەخۆیی ئابوورییان هەیە، هەروەها ئەندامانی هەریەكێك لەم گروپانە هاوشێوەی ماف‌و جیاوكی سەربازێكی عێراقیی مافیان هەیە. بەگشتیی، ژمارەی هێزەكانی حەشدی شەعبیی بەپێی میدیاكانی خۆیان ژمارەیان 142 هەزار چەكدارە. هێزەكانی حەشدی شەعبیی لەرووی سیاسییەوەو لەژێر ناوی "هاوپەیمانیی فەتح"دا لەهەڵبژاردنە پارلەمانییەكەی ساڵی 2018دا توانییان 47 كورسیی بەدەست بهێنن، كەدەتوانن كاریگەریی گەورە لەسەر بڕیارسازیی سیاسیی بدەن.

زۆربەی گروپ‌و میلیشیا چەكدارەكانی سەر بەحەشدی شەعبیی كاریگەریی گەورەی سیاسەتەكانی ئێرانیان بەسەرەوەیەو بەهەموو شێوەیەك لەلایەن سوپای پاسدارانەوە كۆمەكی دەكرێن، زۆربەشیان وەلائی مەزهەبییان بۆ مەرجەعیەتیی ئایەتوڵا خامەنەئیی لەئێران هەیە، بەتایبەت گروپەكانی "سەرایای خۆراسانیی، كەتائیبی حیزبوڵا، كەتائیبی ئەبولفەزڵ ئەلعەباس"، سەرجەمیان باڵی چەكداریی سوپای پاسداران‌و دەزگای هەواڵگریی ئێرانن، جگە لەخاكی عێراق، پەڕیونەتەوە بۆ وڵاتانی تری ناوچەكەو لەسوریا لەجموجۆڵی چەكدارییدان‌و پشتیوانیی لەحكومەتی سوریا دەكەن دژ بەگروپە چەكدارییەكانی ئۆپۆزیسیۆنی ئەم وڵاتە.

حەشدی شەعبیی.. لەنێوان شیعەگەرایی ئێرانیی‌و شیعەگەرایی عێراقیی


حەشدی شەعبیی بەسەرجەم ئاڕاستەو یەكەو گروپە چەكدارییەكانیەوە لەروانگەی ئینیتیمای مەزهەبیی‌و رۆحییەوە سەر بەویلایەتی فەقیه‌و رێبەری باڵای كۆماری ئیسلامیی ئێران ئایەتوڵا "عەلی خامەنەئیی"ن، بەشی هەرە زۆری رێبەرایەتیی دەستەی حەشدی شەعبیی لەرووی مێژووییەوە پەیوەندییەكی توندوتۆڵیان بەرێبەرایەتیی كۆماری ئیسلامییەوە هەیە، بەشی زۆریان لەهەشتاكاندا لەسەروبەندی جەنگی ئێران – عێراقدا لەتاران بوون‌و لەوێ مەشق‌و راهێنانیان پێكراوە، گروپەكانی حەشدی شەعبیی بەتەواوی لەلایەن ئێران‌و سوپای پاسدارانەوە كۆمەك دەكرێن‌و بەپێی روانین‌و ئەجێنداكانی ئەوان لەهێزو برەودان، هەروەها لەلایەن سوپای پاسدارانەوە كەلوپەلی سەربازییان بۆ دابین دەكرێت، بەتایبەت پێدانی فڕۆكەی بێ فڕۆكەوان‌و موشەك‌و پشتیوانیی لۆجیستیی. هەندێكی تر لەگروپە چەكدارییەكانی حەشدی شەعبیی بەتەواویی سەر بەمەرجەعیەتی باڵای شیعەی عێراقن‌و لەرووی رۆحییەوە بەئایەتوڵا "عەلی سیستانیی"ەوە بەستراونەتەوە. ئەم گروپە چەكدارییانە لەدوای فەتواكەی عەلی سیستانییەوە پێكهێنران، لەوانە "حەشدی عەتەبە، سەرایای عەتەبەی عەباسیی، سەرایای عەتەبەی عەلەویی، سەرایای عەتەبەی حوسێنیی". لەلایەكی ترەوە، بەشێكی تری گروپەكانی حەشدی شەعبیی بەناوی "حەشدی حیزبیی" لەجموجۆڵ‌و چالاكیدان، ئەمانە سەر بەرەوتەكەی "عەمار حەكیم"و ئەنجومەنی باڵای ئیسلامیی عێراقین، "سەرایای سەلام"، كەدرێژكراوەی "جەیشی مەهدیی"ە سەر بەرەوتەكەی "موقتەدا سەدر"ە، ئەم ئاڕاستەیەی ناو حەشدی شەعبیی بەجۆرێك لەجۆرەكان دووریان گرتووە لەئێران. سەرایای سەلام، كەلە سەدرییەكان پێكهاتوون، زۆرجار سەرئێشەیان بۆ دەسەڵاتدارانی عێراق دروستكردووەو خۆپیشاندانی گەورەیان دژ بەسیاسەتەكانی حكومەت سازكردووەو دژایەتیی خۆیان بۆ سیاسەتەكانی ئێران دەربڕیوە.

دەستەی هێزەكانی حەشدی شەعبیی لە61 گروپی چەكداری‌و میلیشیای جۆراوجۆر پێكهاتوون، كەسەرجەمیان بەزەقی نەخشی مەزهەبیی شیعەیان پێوە دیارە

سەرەنجام، هێزەكانی حەشدی شەعبیی هەڵگری مۆركی مەزهەبین‌و بەپێ فەتوای مەرجەعی باڵای شیعەكانی عێراق ئایەتوڵا عەلی سیستانیی دامەزراون، لەرووی مەزهەبگەرایی‌و ئینتیماوە زۆربەی هەرە زۆریان لەژێركاریگەریی وەلی فەقیه‌و رێبەری كۆماری ئیسلامیی ئێرانیدان‌و بەپێی رێنماییەكانی سوپای پاسداران هەڵدەسوڕێن، بڕێكی كەم لەم گروپە چەكدارییانەی ناو حەشدی شەعبیی ئینتیمای عەرەبیی عێراقییان هەیەو دژ بەدەستێوەردانەكانی ئێرانن، هەروەها دژی  رەوتەكانی تری ناو حەشدی شەعبین، ئەوانەی بەتەواوی داویانانەتە پاڵ ئێران. ئامانج‌و ستراتیجی ئێران لەعێراقدا ئەوەیە حەشدی شەعبیی كاریگەریی سیاسیی‌و سەربازیی گەورەی هەبێت‌و هەنگاوی یەكلاكەرەوە ببینێت لەكێشمەكێش‌و بگرەو بەردەكانی عێراقداو لەسەر ئەو هێڵەی بەرگریی بێت، كەئێران لەعێراق، سوریا، یەمەن‌و لوبناندا هەنگاوی گەورەی بۆ ناوە، كەبە"هیلالی شیعیی" ناودەبرێت.