ماركس ئەو مرۆڤەی نیوەی تەمەنی لە دەربەدەریدا ژیا


ژیان: 
ناوی تەواو كارڵ هێنریش ماركس، كوڕی سێهەمی هاینریش  ماركس لوی

كارل ماركس ، كەسایتیەكەی بەناوبانگ  بوو ، بیردۆزو ، فەیلەسووف، مێژووناس، كۆمەڵناس، ئابووریزانی ئەڵمانی بوو. 

نوسەری كتێبی (سەرمایە)یە كە گرینگترین كتێبی بزووتنەوەی سۆسیالیستی یە، هەروەها بە ھاوكاری فرێدریش ئەنگڵس تێزی مانیفێستی كۆمۆنیست، مێژوویی ترین بابەتی  بزووتنە‌وە‌ سۆسیالیستیان هێنایە بەرهەم .

كارڵ ماركس لە دایك بووی ڕۆژی 5ی مانگی3ی  ساڵی  (1818) لە شاری یر پرسە.

كارڵ ماركس لە  شاری تریری  دەست دەكات بەخوێندن هەر لەو شارە دا خوێندنە سەرتایەكان كۆتای پێدێنێت و بۆ زانكۆ دەچێتە شاری بۆن و لە بەشی یاسا بۆ ماوەی ساڵێك و دواتر دەیگۆرێ  بۆ زانكۆی برلین لە زانكۆی بەرلین  دەست دەكات بە بەخوێندن لە بەشی فەلسەفە و مێژوو .

كارڵ ماركس لە‌ ساڵی 1841دا و بە‌ پێشكە‌شكردنی نامەی دكتوراكە‌ی سە‌بارە‌ت بە جیاوازی نێوان  دوو (فە‌لسە‌فە‌ی یۆنانی) كۆتای بە خوێندنی  زانكۆی ھێنا.

لەو سەردەمەدا خوێندنەوەی لەسەر بیرۆكە‌كانی ھێگێل دەكرد و كەڵكەڵەی ئەو بیرەی لە مێشكیدا بووە. خۆی بە‌ ھێگڵی دە‌زانی و ڕوانگە ماتێریالیستی و دژە ئایینە‌كانی ئە‌و سە‌ردە‌مە‌ی وڵاتی ئاڵمانیای لا پەسەند بووە .

 كارڵ ماركس بەهۆی ئاشنابوونیەوە  لە‌گە‌ل فرێدریش ئەنگەڵس زۆر شتی لە ژیاندا دەگۆرێت، هاوكات  دە‌ستدەكەن  بە‌كاركردن، هەر ئەوەش دەبێتە هۆكار بۆئەوەی  پە‌یوە‌ندی لە‌گە‌ڵ چوارچێوی بیر و ڕا گۆڕینە‌وە‌ی زانكۆكانی ئاڵمانیا ببرێ و بەشێوازێكی بەرفراوانتر و لە‌ بزووتنە‌وە‌ كرێكاریە‌كانی ئەورووپادا بە‌شداری بەكات. بیرمەندی و  كارامەی كارڵ ماركس لەو سەردەمەدا  وای لێ كرد بوو كە لە وڵاتەكەی خۆیدا كەسێكی خۆشەویست نەبێت. هەر ئەوەش هۆكار دەبێت بۆیەوەی لە ئاوارەیدا ژیان بەكات وهەر لە ئاوارەیشدا سەربەنێتەوە. 

كارڵ ماركس زیاتر لە‌ ( 30) ساڵی ژیانی لەدوای دوورخسنتەوەی لە‌ زێدی خۆی، لە‌ لەندەن ژیانیكرد و ھە‌ر لە‌وێش كۆتا ساتەكانی ژیانی بەرێكرد.

كارڵ ماركس لە‌ سە‌ردە‌می ژیانی خۆشیدا پاڵپشتی و هاو بیرو باوەری زۆری ھە‌بووە. بە‌ڵام  لە دوای ژیانی ماركس  و هێزو قودرەت گرتنی  بەلشەڤیكەكان لە‌ ڕووسیا لە ساڵی (1917)، ماركسیزم و كۆمۆنیزم لە‌ دونیادا پە‌ڕە‌ی سە‌ند وجارێكی تر كارڵ ماركس لە دایك دەبێتەوە .

پاش بەرپابوونی شۆرش لە ھەریەك لە فەڕانسا و ئەڵمانیا، حكومەتی بەلجیكا ترسی ئەوەی دەبێت شۆرش لەو وڵاتەیش تەشەنە بكات، هەر بۆیە  كارڵ ماركس دوورە وڵات دەكرێت. 

سەرەتا كارڵ ماركس چوو بۆ پاریس، ئەوش دەوای ئەوە دێك كەلە گەڵ دڵ خوازەكەی پەیوەندی خۆشەویستی رێك دەخەن و لەگەڵ باوكیشیدا توشی گرژی لە نێوانیان دروست دەبێت. پاشان ڕوو دەكاتە  كۆلۆنیا، دەست دەكات بەدامەزراندنی ڕۆژنامەیەك بەناوی راینیشێ نوێ، ئەم ناوەش لە سەر شوێنی لەدایك بوونی سەرچاوەی گرتەوە واتە  لە ناوی رووباری ڕاین وئەو مەڵبەندەی لێبووە. 

لە ساڵی (1849)دا  دەستگیر دەكرێ بە تۆمەتی ھاندان بۆ یاخیبوونی سەربازی دادگایی دەكرێت. دواتر تۆمەتەكەی لەسەر لادەبرێت و دەگەرێندرێتەوە بۆ وڵاتی ئەڵمانیا. 

دوابەدوای ئەوە لە ساڵی (1852) كە گروپە كومۆنیستەكان ھەوڵی خەبات یان بەر تەسك ئەبێتەوە. كارڵ  ماركس خۆی تەرخان دەكات و بەردەوام دەبێت لە پەیوەندی و لەو پێناوەشدا بە سەدان شۆرشگێر بۆ پێكھێنانی ڕێكخراوێكی نوێ لە دەوری یەك كۆ دەكاتەوە

كارڵ ماركس  لە ڕۆژی 14 ی مانگی 3 ی  (1883) دا لە پاش (30) ساڵ ژیان لە تاراوگە و لە تەمەنی (65 ) ساڵیدا  لە وڵاتی ئینگلتەرا ولە شاری لەندەن كۆچی دوای دەكات  هەر لەو شارەش نێژراوە .