بەرنامەی ئەتۆمی ئێران، چارەنووسی ئەو وڵاتە بەرەو كوێ‌ دەبات؟

دژایەتیی ئەمریكا‌و ئەوروپا بۆ بەرنامەی ئەتۆمی ئێران، تەكتیكە؟ یان بەشێكە لەڕاستی

ژیان: تۆڕی هەواڵی سكای نیوز عەرەبیە

وەرگێڕانی: رەوەند هەورامی

بەرنامەی ئەتۆمی ئێران بۆ چەند ساڵێك دەچێت بووەتە ڕۆژەڤێكی هەمیشەیی‌و گرنگیی میدیا جیهانییەكان، ئێران لەم بوارەدا لەچەند ساڵی ڕابردوودا دەسكەوتی زۆر گرنگی بەدەستهێناون، هەم لەبواری خودی ئەم بەرنامە ئینێرژییەدا‌و هەم لەبواری زاڵكردنی خواستەكانی بەسەر وڵاتاندا بەئەمریكایشەوە، ڕێككەوتنی ئەتۆمی لەسەردەمی سەرۆك باراك ئۆبامادا باشترین نیشانەیە لەسەر سەركەوتنی ئیرادەی ئێرانییەكان‌و خەڵەفاندنی بەرامبەر بەئەمریكای زلهێزی جیهان‌و ئێرانی واتەنییەكان (شەیتانی سیاسەتەوە)، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا نابێت ئەوە لەیاد بكەین بەهۆی سزاكانیشەوە ئێران تووشی داڕووخانی ئابوری زۆر خراپ بووەتەوە، لەماوەی ڕابردوودا بینیمان سعودیەیش باسی بەگەڕخستنی كورەی ئەتۆمی كرد لەوڵاتەكەیدا‌و ئەمریكایش بەقسەی خۆی هاوكاری دەبێت، گومان لەوەیشدا نییە ئەو سەنگەرەی ئەمەریكاو سعودییەی كۆكردووەتەوە سەنگەرێكی سیاسیی‌و تاكتیكییە، سەنگەرە ستراتیژی‌و عەقڵانییەكە لەنێو بیری لاوانی عەرەبییدایە بەدڵنیاییەوە لەگەڵ تیۆرەكەی (هانتنگتۆن)دا، یەك دەگرێتەوە‌و لاوانێك دێنە بەرهەم دژی پڕۆژە‌و بەرژەوەندییەكانی خۆرئاوا دەبن بەتایبەتی ئەمەریكا،‌و ئەمەیش ئەو خاڵەیە ئەمریكاییەكان زۆر لێی دەترسن‌و پێشتریش لەدیاردەی داعشدا ئەم خاڵەیان بەڕوونی بەرچاو كەوت!

زیاتر پەرەسەندنی كێشەی ناوەكی كۆماری ئیسلامی ئێران  بەزیادبوونی تێچوونی درێژەكێشانی‌و زیادبوونی سودەكانی‌و چارەسەركردنی دەتوانێت ئێران‌و ئەمریكا ناچار بكات چارەسەری كێشە ناوخۆیی‌و دەرەكیەكانیان بكەن بۆ چارەسەرێكی بنچینەیی ئەم قەیرانە ناوەكییە بچنە سەر مێزی گفتوگۆ، ئەمریكا ناچارە ئەم بژاردەیە پێشبخات، چونكە جەنگ لەگەڵ ئێران زۆر سەختە بكرێتە بژاردە،‌و لەو لاوە بۆ ئێرانییەكانیش هەر ملنەدان بۆ دیالۆگ سەختە، چونكە گەمارۆكان خەریكە تەواو جەستەی وڵات كرمۆڵ دەكەن،‌و دواجار ئابورییەكەی دەخەن،‌و لەلایەكی تریشەوە، دەستكەوتی سیاسی‌و ئابوری‌و چارەسەری كێشەكە‌و ئاسایی بوونەوەی پەیوەندی بۆ هەردوو ووڵات زۆر بەرچاووفراوانە.

دەزگای ئینێرژی ئێران (1044) ئامێری پیتاندنی یۆرانیۆم دەخاتەوە كار

ئۆپۆزسیۆنی ئازادیخوازی ئێرانی ترسی ئەوەی هەیە پارێزگارەكانی حكومەت بتوانن دواجار لەگەڵ ئەمریكادا ڕێكبكەون لەبەرامبەری گۆڕانی سیاسەتی دەرەكی خۆیان لەگەڵ عێراق،‌و ئیسڕائیل‌و بابەتی تیرۆریزم،‌و هەروەها لەئەمریكا بەڵێن وەربگرن لەگەڵ وازهێنانیان  لەسیاسەتی گۆڕانی ڕژێم‌و كۆتایی هێنانی بەئابلۆقەی ئابووری ئێران  ئیدی پێشێلكاری لەدیموكراسی‌و مافی مرۆڤــ لەئێراندا بەكێشەیەكی ناوخۆیی ئێران خۆی لەقەڵەم بدەن!

توانای چەكی ناوەكی ئێران كاتێك دەگاتە پۆپكەی مەترسی ئێران ببێتە خاوەنی بڕێكی دیاری كراوی بۆمبی ئەتۆمی ئەویش بڕی (50 تا 100) بۆمبی ئەتۆمییە، بەدەستهێنانی ئەم بڕە دیاری كراوە بەلایەنی كەمەوە پێویستی بەچەند ساڵ كات هەیە، لەم ڕوانگەیەوە دروستكردنی توانایەكی بەهێزی ناوەكی بووەتە بەشێكی ستراتیژی سیاسەتی ئێران‌و ڕێگایەكیش بۆ كپكردنەوەی ناڕەزایەتییە سیاسییەكان لەناوەوەی ووڵات، لەڕوانگەی دەستەڵاتدارانی  ئێرانەوە بۆ بەدەستهێنانی توانای ناوەكییە بەڕێگەیەك دادەنرێ‌ بۆ پاراستنی ووڵات بەسەروەری‌و مانەوەی لەناوچەكەدا بەگشتی.

سەرەڕای هەموو ئەمانە ئێران ناتوانێت گوشارە ئابووری‌و تێچوونەكانی‌و زیانەكانی بەكەم سەیر بكات،‌و مەبەست لەئابڵۆقەی ئابووری بۆ سەر ئێران دروستكردنی گوشارێكی گەورەیە بۆ كۆماری ئیسلامی  بەمەبەستی گۆڕانكاری لەسیاسەتی ناوەكی خۆیدا، بەڵام چاودێران پێیان وایە تا ئێستایش ئێران نەچووەتە ژێر باری ئەو گوشارانەوە،‌و تەنانەت زۆر لەسیاسەتمەداران ئەوەیان گوتووە ئێران لەكاتی ڕێككەوتنە ئەتۆمییەكەیشدا بەنهێنی سەرقاڵی كاری خۆی بووە، قەبارەیەكی زۆر لەپڕۆژە ئەتۆمییەكەی بەنهێنی درێژە پێداوە،‌و ئێستا لەدوای كشانەوەی ئەمریكا لەو ڕێكەوتنە ئێران بەئاشكرا ئەوەی گوتووە دەستی بەكاری خۆی كردووەتەوە‌و لەدوا لێدوانی حكومەتی ئێراندا ئەوەمان بیست (1044) ئامێری پیتاندنی یۆرانیۆمی خستۆتەوە كارە،‌و دەستی بەبەرهەمهێنانی سەدان تەن لەئاوی قورس كردووە،‌و بەمەیش لەسەدا پێنجی چالاكییەكانی دەستپێكردووەتەوە‌و وەك خۆی دەڵێت ئەگەر ئەوروپاییەكان نەیەنەوە ژێربار، تا (%20) بەردەوام دەبن.

بەڵام ئەم بڕیارەی ئێران ئەمجارە هۆشداری ڕوسیا‌و ئەڵمانەكان‌و فەڕەنساییەكانیشی لێكەوتەوە، زۆر دۆستی ئێرانن،‌و ئەمریكایش گوتی: ئەم بڕیارەی ئێران هەنگاوێكی گەورەیە بەئاڕاستەیەكی هەڵەدا، ئەمانە هەموو دەیان جۆری تر لەدەورپێچی ئابوری بۆ سەر ئێران دەهێننە گۆڕێ‌،‌و ئەمانە توانیویانە كێشە گەلێكی ئابووری‌و كۆمەڵایەتی بەرچاو لەئێراندا دروست بكەن،‌و بێگومان مانەوەی ئەم زیانانە بۆ ماوەیەكی درێژ بەبەرۆكی ئابوورییە نەخۆشەكەی ئێرانەوە كاریگەری زۆری دەبێت، بۆی هەیە دواجار پشێوی سەرانسەری لەو وڵاتەیشدا بەدوای خۆیدا بهێنێت.