ئەنجامی كۆبونەوەی 12 لایەنە سیاسیەكەی عێراق


ژیان: 
شەوی رابردوو 12 لایەنی سیاسی عێراق و هەرێمی كوردستان لە بەغدا كۆبوونەوە نزیكەی 40 خافڵیان وەك و پلاننامەی كار بۆ كۆتایی هێنانی خۆپیشاندانەكان لە عێراق راگەیاند. 

 ئەو كۆبونەوەیەی شەوی رابردوو لە ماڵی عەمار حەكیم ئەنجام درا، هەریەكە لە  هاوپەیمانی فەتح، هاوپەیمانی نەسر، هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا، هاوپەیمانی هێزە نیشتمانییەكان، رەوتی حیكمە، هاوپەیمانی وەتەنییە، پارتیی دیموكراتی كوردستان، یەكێتی نیشتمانیی كوردستان، بەرەی توركمانی و چەند لایەنێكی سیاسی دیكە بەشداریان تیادا كرد.

 ئەو لایەنە سیاسیانە بە راگەیەندراویچك ئەنجامی ئەو كۆبوەنەوەیەیەیان بڵاو كردەوە رایان گەیاند كە مەبەستیان لەو كۆبونەوەی یرازی كردنی مەرجەعیەتی باڵای شیعەكان و خۆپیشاندەرانە.

لە راگەیەندراوەكەدا باس لەوەش كراوە كە  "سەركردە سیاسییەكان تەواو پابەندی ئەم هەنگاوانە دەبن و چاودێرییان دەكەن و ئەگەر دەركەوت پەرلەمان یان حكومەت كەمتەرخەمن لە راپەراندنی ئەركەكانیان و جێبەجێكردنی ئەم خاڵ و هەنگاوانە لە كاتی دیاریكراودا ئەوا بە رێگەی فراكسیۆنەكانیان لە پەرلەمان پەنا بۆ بژاردە دەستوورییەكان دەبەن بۆ جێبەجێكردنی داواكارییەكانی گەل بەڕێگەی لێسەندنەوەی متمانە لە حكومەت یان هەڵبژاردنی پێشوەخت".

  
بڕیارەكان بریتین لە:

 
- پێشینە بۆ رێگرتنە لە خوێنڕشتن و پاراستنی ژیانی هاووڵاتیان و پاراستنی مافەكانیان و رێگرتن لە سەرهەڵدانی شەڕی ناوخۆ و كاولكاری كە كەس لێی پارێزراو نابێ.
 
- پاراستنی بناخەی دەوڵەت و سیستمی سیاسی دیموكراتی و جێگیركردنی پەرەنسیپی دەستاودەستكردنی دەسەڵات بە ئاشتییانە و بە میكانیزمە دەستوورییەكان خاڵی بە یەكگەیشتنی هەمووانە و بەزاندنی و رووخانی هێڵی سوورە.
 
- دەبێت سەرۆكوەزیران و هێزە ئەمنییەكان و لایەنە پەیوەندیدارەكان ئاسایش زیاتر دابینبكەن و سامانی گشتی و تایبەت بپارێزن لەپێناو رێگرتن لە چوونی عێراق بەرەو نادیار و پشێوی و نەمانی دەوڵەت و لایەنە سیاسییەكان تەواوی پاڵپشتی خۆیان بۆ دەزگا ئەمنییەكان رادەگەیەنن بۆئەوەی ئەركی خۆیان بۆ ئەم مەبەستە راپەڕێنن.
 
- دەبێت دەزگا ئەمنییەكان و دادگا ئەو كەسانە ئاشكرا بكەن كە تێكدەرن و تاوانكارن، ئەوانەی كە خۆپیشاندانەكانیان شێواند و ئاشتیبوونیان تێكدا و هێرشیانكردە سەر خەڵكی و سامان و هاووڵاتیانیان تۆقاند، دەبێ ئاشكرابكرێن و بەڕوونی بەپێی یاسا و بەڕێگەی دادگا لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بكرێت.
 
- دەبێت فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكان و دامەزراوە پسپۆرەكان ئەو لایەنانە ئاشكرابكەن كە تێوەگلاون لە رفاندنی خۆپیشاندەران و هەوڵیان بەردەوام بێ بۆ ئاشكراكردنی ئەوانەی تێوەگلاون لە تەقەكردن و كوشتنی خۆپیشاندەران و بەئامانجكردنی دەزگاكانی راگەیاندن لە كاتی دەستپێكردنی خۆپیشاندانەكان لە سەرەتای مانگی تشرینی یەكەم و دەبێت بۆ رای گشتی ئاشكرا بكرێن و رادەستی دادگا بكرێن بۆئەوەی بە سزای خۆیان بگەن.
 
- دەبێت پەرلەمان و حكومەت بەردەوام كۆببنەوە بۆ ئەوەی بەپەلە داواكارییەكانی خۆپیشاندەران جێبەجێ بكەن و سەقفی كاتی بۆ جێبەجێكردنیان دیاریی بكەن كە قابیلی دواخستنی و پشگوێخستن نەبێ و ئەو سەقفانە دەبێت لە كۆتایی ساڵی 2019 درێژتر نەبن، واتا لە 45 رۆژ زیاتر نەبن و گەڕی چاكسازییەكانیش كە سەرۆكوەزیران لەكاتی خۆپیشاندانەكانی 25ی تشرینی یەكەم خستییەڕوو لە پێش هەموویاندایە بۆ جێبەجێكردن.
 
پێشنیازەكانی لایەنە سیاسییەكانی عێراق هەرێمی كوردستان بریتین لە:
 
- پێویستە دادگای تایبەت بە یەكلاییكردنەوەی كەیسەكانی گەندەڵی كارابكرێت و تۆمەتباران بە گەندەڵی كوتوپڕ بە ئاشكرا رەوانەی بكرێن و دادگاییبكرێن هەرچییەك بێ پێگە و لایەنگرییان و دادگا سزایان بدات و ئەو پارەیەی كە بردوویانە بگەڕێندرێتەوە و لایەنە سیاسییەكان پابەنددەبن بە پاڵپشتیكردنی بڕیارەكانی دادگا و پەردەپۆشنەكردنی گەندەڵكاران.
 
- پێویستە لایەنە سیاسییەكان پابەندبن بە تەواو دووركەوتنەوە لە دەستوەردان لە كاری وەزارەتەكان و دەزگاكانی دەوڵەت، بەتایبەت چالاكییە ئابوورییەكان و پێویستە ئەوەی پابەندی ئەمە نابێت لە پێش گەل ئاشكرا بكرێت.
 
- پێویستە لایەنە سیاسییەكان پابەندبن بە دەركردن و هەمواركردنی یاسا سەرەكییەكان لە پەرلەمان بۆ پێشخستنی سیستەم و بەدیهێنانی داواكارییكانی گەل، ئەو یاسایانەی كە پێویستیان بە دەركردن و هەمواركردنە بریتین لە:
 
* هەمواركردنی یاسای كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان و كۆتاییهێنان بە كاری كۆمیسیۆنی ئێستای هەڵبژاردنەكان و پێكهێنانی كۆمیسیۆنێكی دیكەی سەربەخۆ دوور لە حیزبەكان و بە راوێژ لەگەڵ نێردەی نەتەوە یەكگرتووەكان.
 
* دەركردنی یاسای هەڵوەشاندنی هەموو ئیمتیازاتی بەرپرسانی باڵا و سەرۆكایەتییەكان و پلە تایبەتەكان و بریكاران و بەڕێوەبەران و ئەوانی دیكە بۆ بەدیهێنانی دادپەروەریی كۆمەڵایەتی و كەمكردنەوەی یان هەڵوەشاندنی جیاكارییەكانی نێوان دەزگاكانی حكومەت و بەئەلیكترۆنیكردنی هەموو مووچەكان بە مووچەی پاسەوانانی پەرلەمانتاران و بەرپرسانی دیكە و كەمكردنەوەی ژمارەی پاسەوانان.
 
* دەركردنی یاسای دادگای فیدراڵی.
* دەركردنی یاسای ئەنجوومەنی فیدراڵی.
* دەركردنی یاسای ئەنجوومەنی ئاوەدانكردنەوە.
* هەمواركردنی یاسای دەستەی دەستپاكی بۆئەوەی پسپۆر بێ لە لێكۆڵینەوە لە گەندەڵی و زیادڕەوی لەسەر سامانی گشتی.
* دەركردنی یاسای ئەمەت لەكوێوە هێناوە.
* دەركردنی یاسایەك بڕیارەكانی ئەنجوومەنی هەڵوەشاوەی سەركردایەتی شۆڕش و بڕیارەكانی دەسەڵاتی كاتی بە هاوشێوەی بڕیارەكانی ئەنجوومەنی وەزیران بناسێنێ نەك بە یاسا.
* دەركردنی یاسای ئەنجوومەنی وەزیران و وەزارەتەكان.
* دەركردنی یاسای نەوت و گاز.
 
- پێویستە حكومەت ناچاربكرێ ئەو بەڵێنانە جێبەجێت بكات كە پێشكەشیانی كردووە و تایبەتن بە هەنگاوی چاكسازیی و خزمەتگوزاری و پەرەپێدان و دابینكردنی هەلی كار و راگەیاندنی هەنگاوە كردارییەكانی و دەستكردن بە جێبەجێكردنیان لە ماوەیەكی كورتدا كە لە كۆتایی ئەمساڵدا تێپەڕنەكات واتا لە 45 رۆژ تێنەپەڕێ و ئەمە ئەم خاڵانەی خوارەوە دەگرێتەوە:
 
* هەمواركردنی پێكهاتەی كابینەی حكومەت بەشێوەیەكی فراوان و پشت بە توانا گەنجەكان و دەستپاكەكان و سەربەخۆیی وەزیرەكان ببەستێ، دوور لە پشكپشكێنە و لایەنە سیاسییەكان پابەندبن بە سەرپشككردنی سەرۆكوەزیران بۆ دەستنیشانكردنی جێگرەوەكان و دەبێت تەواوی بەرپرسیارێتی ئەو كارە لەئەستۆ بگرێت.
 
* چاوخشاندنەوە بە دامەزراندنە تایبەتەكان بكرێت كە لەم دواییەدا پەسەندكران، ئەم كارەش بە رێگەی لیژنەی پیشەگەر و سەربەخۆ و دوور لە كاریگەری سیاسی بكرێ و دڵنیابوونەوە هەبێ لەوەی دوور بێ لە پشكپشكێنەی سیاسی.
 
* یاسای دڵنیایی كۆمەڵایەتی پێشكەش بكرێت و ئەم یاسایە دروستكردنی سندووقێك دەگرێتەوە بۆ پاڵپشتیكردنی ئەوەی هیچ عێراقییەكان لەژێر هێڵی هەژاریدا نەمێنێتەوە.
 
* یاسای دڵنیایی تەندرووستی پێشكەش بكرێ.
 
* خەرجییە نا پێویستەكانی حكومەت كەمبكرێنەوە، بەتایبەت خەرجییەكانی ناردەنە دەرەوە و ئیمتیازاتە هاوشێوەكانی دیكە.
 
* گۆڕینی بەشێكی زۆری دەستی كاری بیانی كە پێویست نین بە دەستی كاری عێراقی.
 
* حكومەت دەسەڵاتی خۆی بەسەر هەموو دەروازە سنوورییەكان بسەپێنێ و خۆی پاجی پێویست وەربگرێ بۆ گەنجینەی گشتی و بەپێی یاسا.
 
* حكومەت ناچار بكرێ بەرهەمی ناوخۆ لە كەرتی تایبەت یان كەرتی گشتی عێراقی بكرێ ئەگەر بەردەست بێ.
 
* پێشكەشكردنی یاسای پاراستنی ئازادییەكان و خۆپیشاندانی ئاشتییانە و ئازادی راگەیاندن و تاوانی ئەلیكترۆنی بۆ پەرلەمان بۆ ئەوەی تەواوی بكات و پەسەندی بكات.
 
* لایەنە سیاسییەكان پابەند دەبن لە چوارچێوەی ئەو میكانیزمانەی كە دەستوور دیاری كردوون بە هەمواركردنی دەستوور و پێشخستنی سیستمەكە بۆ چارەكردنی ئەو كێشانەی كە لە سیستمی سیاسیدا هەن.