سۆرانی  |  بادینی  |  English      

سەمفۆنیای 9ی بتهۆڤن و بەرجەستەکردنی موزیک لە شوناسی سلێمانیدا

  2021-05-22  | 
 تۆڕی هەواڵی ژیان
جەمال نوری

هایدگه‌ر ده‌ڵێت: «ئه‌گه‌ر پرۆسه‌ی وه‌رگێڕان ببێته‌ هۆی به‌یه‌كگه‌یشتنی دوو زمانی جیاواز و وایان لێبكات بكه‌ونه‌ دیالۆگ له‌گه‌ڵ یه‌كترییدا، مانای ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌مه‌ توخمی جه‌وهه‌ریی وه‌رگێڕانه‌. خودی ئه‌و وتانه‌ی كه‌ وتراون و له‌ناو زمانیتردا نووسراون، پێویستییان به‌ لێكدانه‌وه‌ ده‌بێت. واته‌ به‌ زه‌رووره‌ت وه‌رگێڕان له‌ناو خودی زمانی دایكیشدا ده‌بێت»

(مارتین هایدگر؛ هیراكلتس، ص 69)

به‌م پێیه‌ بێت وه‌رگێڕان ته‌نیا زمانێك ڕووبه‌ڕووی زمانێكی دیکە ناكاته‌وه‌، به‌ڵكه‌ زمانی دایكیش ڕووبه‌ڕووی خۆی ده‌كاته‌وه‌،  بۆ نمونە  کاتێک  لەسەر هونەر و زمانی موزیک ڕادەوەستین  ئەم فیگەرەش بەهەمان فلتەری وەرگێڕان  یان وەرگرتن دا تێپەڕدەبێت، ئەگەرچی موزیک بۆخۆی زمانێکی یەکگرتووی جیهانییە،  لەڕووی نووسینەوەی نۆتەی موزیکییەوە، بەڵام ئەگەر لە ڕوانگەی ڕۆح و جەوهەری موزیک خۆی قسە بکەین ئەوا ئەمەیان وابەستە بە کولتووری گەلان خۆیانەوە، بۆیە دەکرێت لەم ژانرەی هونەردا سوود وەربگیرێ لە موزیک و جەوهەری  ئیقاعی موزیکی کولتوورێکی دیکە بەمەرجێک لە ڕوحیەتی هونەر و موزیکی کردەییەوە  هارمۆنی بێت و ئاوێتەی یەکدیبکرێت.

وه‌رگێڕان یان  وەرگرتن هه‌ڵوێستی ڕۆشنبیرییە‌ك نییه‌ له‌باره‌ی ڕۆشنبیرییه‌كی دیکه‌وه‌، بەڵکو ڕوانگه‌ و هه‌ڵوێسته‌ له‌ ئاست خۆیدا، وه‌رگێڕان به‌ گیروگرفتكردنی زمانه‌، ئیشكردنه‌ له‌ ناو قووڵایی زماندا، وەرگرتن لە ناو کایەی هونەردا، بەتایبەتی هونەری گۆرانی و موزیک لە نێوان کولتوورە جیاوازەکاندا بە شێوەیەکە کە وەرگرتنە هونەرییەکە  ئیش لە ناو ئیقاع و ڕیتم و موزیک و دەرهێنانە هونەریەکەدا دەکات،  بە واتایەکی دیکە  وەرگرتنی هونەری دەنگ و موزیک  وەرگێڕانی وشەکان نییە، بەڵکو وەزیفەی ئەم  کایە فراوانە  لە موزیک و هونەری گۆرانیدا وەرگرتنی ئەو ئاوازەیە کە کار لە هەستە باڵاکانی مرۆڤ دەکات، بەبێ گوێدانە نەژاد و ئیتنیک و مەزهەب و زمان، بەڵکو ڕاستەوخۆ کار لە هزر و سۆزی  هونەرمەندەکە دەکات و لەوێشەوە دەگوێزرێتەوە بۆ گوێگر و تەماشاکار، دواتریش بە پێی ڕەوتی گەشەکردنی شارستانییەتی گەلانی دونیا، ئەو وەرگرتنە هونەرییە ئیش لە ناو کولتووری دوو ڕەگەز و توخم  نەژادی جیاوازدا دەکات، کە جۆرێک لە هاڕمۆنی ئاوێتەی دەبێت و فۆرمێکی ئێستاتیکایی دەیانبەستێت بە یەکەوە، کە یەک ئەوی دیکە تەواو دەکەن، واتە دەتوانین بلێین: ئەم بەرهەمە لەویان وەرگیراوە یان ئەو لەوەی دیکەی وەرگرتوە.

‏تییپی هونەری موزیکی بەڕێوەبەرایەتی هونەری موزیک لە سلێمانی کاتێک سەمفۆنیای -٩-ی بتهۆڤن نمایش دەکەن، کە لایەن (د. نەجات ئەمین)ەوە پێشەوایەتی دەکرێت،  دەیەوێ لە ڕێگای ئەم  سەمفۆنیایەوە  چیرۆکی (نەوتراو، وتراوی) شارێکی وەک سلێمانی بگێڕێتەوە بەڵام بە زمانی موزیک، هەر لە داهێنان و هەستان و بەهرە و ناو و ناوبانگی سلێمانی تاکو دەگاتە ئاستی یاخیبوون و سەرکێشی و ملنەدان و بزێوی و چوست و چالاکانەی خەڵکی شارەکە، کە دەتوانم بڵێم: زۆر بە جوانی  تیمی موزیسیانی ئۆکسترا بەشێوەیەکی پڕۆڤیشناڵانە  کاریان تیدا کردبوو، هەریەک لەو دەستەواژە و  دیمەنانەدا  کە گوزارشتن بۆ ناسینەوەو سیمبولی شاری سلێمانی وەها بە موزیک و ئیقاع و سەمفۆنیایەکی پڕ و هاڕمۆنی  ئەو دەنگ و وێنانە بنەخشێنن و بینە و گوێگر بەجوانی هەست بە ساتە وەختیمەرگەساتەکانی تراژیدیای مەنعی تەجولی سلێمانی و قەتڵ و عامی خەڵکی سڤیل و گرتن و کوشتن و ڕاوەدونانی خەڵکی ئازایخوازی ئەم شارە بکەین، واتە  ئەگەر  موسافیرێک  بۆ گەشت و سەیران ڕووی کردبێتە شارەکە و  سەرەتایەکی دەربارەی بایۆگرافیای سلێمانی خوێندبێتەوە  ئەوا لەساتی ئەم  ئۆکسترایەی بەشی موزیکی سلێمانی  لە نێوەندی سەرای سلێمانیدا هەست بە حاڵەتەکانی سلێمانی دەکات، کاتی ئارامی و ئاسایشی شارەکە و ساتی دڵەڕاوکێ و چرۆکردنی گیانی نیشتمانپەروەری لە دڵ و دەروونی گەنج و لاو و جوانەکانیدا، هەڵبەتە ئەمەش  دەگەڕێتەوە بۆ شارەزایی و سەلیقەیی پێشەوای تیمی موزیک و شارەزایی ئەو لە نۆستالۆژیانی شارەکەدا.

لەلایەکی دیکەوە مایسترۆی ئۆکسترای  موزیکی سلێمانی کە سەمفۆنیای -9-ی بتهۆڤنیان تێدا چڕی لەوەدا بەرجەستە دەبێت کە توانیویانە بەرگێکی کوردانە بکاتە بەری ئەو شاکارە جیهانیە  هەرکاتێک کەسێکی  بینەر و گوێگر  لە خاوەن بەرهەمە ئۆرجیناڵەکە  گوێبیستی بەرهەمی کاراکتەرە هونەریەکەی گەلەکەی بگرێت،  کە یەکێکیتر لە کولتوورەکەی دیکە گوێبیستی بێت، هەست بەو وەرگرتنە  نەکات،  کە لەناو کولتوور و هونەر و موزیکی ئەو وەرگیراوە، ئەوا  ئەو بەرهەمە شاکارێکی زیندووی پڕ داهێنانی لە خۆگرتوە کە لەیەک کاتدا دەبێتە بەرهەم و کاری دوو نەتەوە و دوو کولتووری جیاوازی ناوچەکە، کە هەر یەکێکیان شانازی پێوە بکەن.

کۆنسرێتی  موزیکی  شەقام  لە سەنتەری شاری سلێمانی  و نمایشکردنی سەمفۆنیای -٩-یبتهۆڤن لەلایەن بەشداربووانی بەشی هونەری موزیک لە بەڕێوەبەرایەتی هونەری موزیک بەسەرپەرشتی هونەرمەند(د.نەجات ئەمین) کە وەک کاپتنێکی ناو زەریای  ئەتڵەسی بەخۆی و سەرنشینانیەوە  لەسەر پشتی باخیرە زەبلاحەکەی  سلێمانی  دەیویست  سلێمانی بەم شاکارە موزیکییە جیهانییە بگەیەنێتە کەناری ئارامی.

ڕۆڵی موزیک  لە گێڕانەوەی  چیرۆکە تەواونەکراوەکانی  سلێمانی:

د.نەجات ئەمین و تیمە هونەرییە موزیکەکەی وەک ئەرکێکی ئەخلاقی و میهەنی و نیشتمانی بەوپەڕی ئازای و بە ئازادانە  بە پێشکەشکردنی  سەمفونیای-3- ی بتهۆڤن   توانیان  کەشێکی وەها  پڕ لە تەقس و کێشمەکێش و ململانێی نێو خودی شاری سلێمانی بە موزیک تەوزیف بکەن، وەک ئەوەی  بە زمانی نۆڤلێت یان چیرۆک بۆ خەڵکە بینەر و بەشداربووەکەی سلێمانی بگێڕنەوە.

ئەوان بە نمایشکردنی  هونەری  ئۆکستراو سەمفۆنیای -9-ی بتهۆڤن لە نێوەندی  سەرای سلێمانی و ڕاکێشانی جوڵەی هاوڵاتیان و ماشێن و کاسبکار و سەودا و مامەڵەی ڕۆتینی ڕۆژانەی شار ئەوەیان  سەلماند کە هونەرمەند هەر کاتێک بیەوێت خزمەت بە خەڵک و کۆمەڵ و گەل و شار و نیشتمانەکەی بکات، دەتوانێت خەونەکەی بهێنێتەدی، چون خاوەن خەونێکی ڕەسەنی کوردانەی بێمەرام و بێڕیاییە.

ئەوەبوو بینمیمان لەگەڵ یەکەم دەستپێکی شاکارە هونەرییەکەدا، پەیتا پەیتا وەک ئامێرێکی موزیکیان پێ بێت، تاک تاک و دوو دوو، خۆشەویست و هاوڕێکان، سەرنج و هۆش و هەست و چاو و گوێیان دەچووە لای ئەو موزیکە پڕ و بە شکۆیە.